{"id":1189,"date":"2026-03-26T12:50:39","date_gmt":"2026-03-26T12:50:39","guid":{"rendered":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/03\/26\/lodowiec-skrywa-historie-od-czasow-rzymu-naukowcy-scigaja-sie-z-czasem\/"},"modified":"2026-03-26T12:50:39","modified_gmt":"2026-03-26T12:50:39","slug":"lodowiec-skrywa-historie-od-czasow-rzymu-naukowcy-scigaja-sie-z-czasem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/03\/26\/lodowiec-skrywa-historie-od-czasow-rzymu-naukowcy-scigaja-sie-z-czasem\/","title":{"rendered":"Lodowiec skrywa histori\u0119 od czas\u00f3w Rzymu. Naukowcy \u015bcigaj\u0105 si\u0119 z czasem"},"content":{"rendered":"

Wojciech Brzezi\u0144ski<\/a><\/p>\n

W lodowcu Wei\u00dfseespitze w Alpach zapisane s\u0105 tysi\u0105ce lat historii atmosfery i dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Naukowcy wydobywaj\u0105 z niego rdzenie lodowe, zanim globalne ocieplenie zniszczy to niezwyk\u0142e archiwum klimatu.<\/p>\n

Na wysoko\u015bci oko\u0142o 3500 metr\u00f3w w Alpach Wschodnich, na granicy Austrii i W\u0142och, znajduje si\u0119 niewielka czapa lodowa Wei\u00dfseespitze. Powsta\u0142a z warstw \u015bniegu, kt\u00f3re przez tysi\u0105ce lat stopniowo zag\u0119szcza\u0142y si\u0119 w lodowiec, zamykaj\u0105c w sobie drobiny py\u0142u, popio\u0142\u00f3w i zanieczyszcze\u0144 z atmosfery.<\/b><\/span><\/p>\n

Dla naukowc\u00f3w takie lodowce s\u0105 wyj\u0105tkowym archiwum historii Ziemi.\u00a0Najstarszy l\u00f3d w Wei\u00dfseespitze powsta\u0142 oko\u0142o 6 tysi\u0119cy lat temu<\/b>, w okresie tzw. \u015brodkowego holocenu, gdy klimat planety by\u0142 stosunkowo ciep\u0142y po zako\u0144czeniu ostatniej epoki lodowej.<\/span><\/p>\n

Problem polega na tym, \u017ce ten naturalny magazyn danych topnieje w szybkim tempie.<\/b> Rosn\u0105ce temperatury sprawiaj\u0105, \u017ce naukowcy staraj\u0105 si\u0119 jak najszybciej wydoby\u0107 z lodu zapisane w nim informacje.<\/span><\/p>\n

Mi\u0119dzynarodowy zesp\u00f3\u0142 badaczy prowadzi\u0142 na lodowcu badania w latach 2019-2024. W trakcie ekspedycji naukowcy wiercili w lodzie szyby prowadz\u0105ce a\u017c do ska\u0142y pod\u0142o\u017ca<\/b>, wydobywaj\u0105c d\u0142ugie cylindryczne rdzenie lodowe.<\/span><\/p>\n

Takie rdzenie dzia\u0142aj\u0105 jak kapsu\u0142y czasu. Ka\u017cda warstwa lodu zawiera drobne cz\u0105stki py\u0142u, sadzy i zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych<\/b>, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 odtworzy\u0107 sk\u0142ad atmosfery z r\u00f3\u017cnych epok.<\/span><\/p>\n

W badaniu opublikowanym w czasopi\u015bmie Frontiers in Earth Science naukowcy przeanalizowali rdze\u0144 lodowy o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 10 metr\u00f3w.\u00a0Zawiera\u0142 on zapis atmosfery od czas\u00f3w Imperium Rzymskiego a\u017c do po\u0142owy XVII w.<\/b><\/span><\/p>\n

“W tych dziesi\u0119ciu metrach lodu mamy zapis tysi\u0119cy lat historii” – m\u00f3wi paleoklimatolo\u017cka Azzurra Spagnesi z Uniwersytetu Ca’ Foscari w Wenecji, wsp\u00f3\u0142autorka badania. “To troch\u0119 jak bardzo g\u0119sta ksi\u0105\u017cka:<\/b> niewielka obj\u0119to\u015b\u0107, ale ogrom informacji”.<\/span><\/p>\n

Rdzenie lodowe analizuje si\u0119 od warstwy powierzchniowej do najstarszych fragment\u00f3w. W laboratorium badacze powoli topi\u0105 l\u00f3d od g\u00f3ry i badaj\u0105 sk\u0142ad chemiczny powstaj\u0105cej wody. W pr\u00f3bkach poszukuje si\u0119 m.in. metali takich jak o\u0142\u00f3w, cynk czy mangan.\u00a0<\/b>Obecno\u015b\u0107 tych pierwiastk\u00f3w mo\u017ce wskazywa\u0107 na dzia\u0142alno\u015b\u0107 g\u00f3rnicz\u0105 lub hutnicz\u0105 w przesz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Naukowcy analizuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c st\u0119\u017cenie levoglukozanu, zwi\u0105zku chemicznego powstaj\u0105cego podczas spalania drewna. Jest on charakterystycznym sygna\u0142em po\u017car\u00f3w las\u00f3w lub wypalania teren\u00f3w pod uprawy.<\/b><\/span><\/p>\n

W badanym rdzeniu znaleziono wyra\u017any wzrost st\u0119\u017cenia tego zwi\u0105zku oko\u0142o 1128 r. Dane te pokrywaj\u0105 si\u0119 z innymi zapisami \u015brodowiskowymi z regionu Alp, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na okres intensywnych po\u017car\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Naukowcy \u0142\u0105cz\u0105 je z tzw.\u00a0\u015bredniowiecznym optimum klimatycznym<\/b> trwaj\u0105cym mniej wi\u0119cej od 900 do 1300 r. W tym czasie w Europie wyst\u0119powa\u0142y epizody suszy sprzyjaj\u0105ce po\u017carom. Jednocze\u015bnie rozwijaj\u0105ce si\u0119 osady mog\u0142y wypala\u0107 lasy, aby powi\u0119kszy\u0107 area\u0142 upraw.<\/span><\/p>\n

Rdze\u0144 lodowy zawiera tak\u017ce \u015blady intensywnej dzia\u0142alno\u015bci g\u00f3rniczej w \u015bredniowiecznej Europie.\u00a0<\/b>W warstwach datowanych na okres od XI do XIV w. oraz ponownie od XV do XVII w. pojawiaj\u0105 si\u0119 wyra\u017ane wzrosty st\u0119\u017cenia arsenu.<\/span><\/p>\n

Zdaniem badaczy s\u0105 one prawdopodobnie zwi\u0105zane z wydobyciem i wytopem srebra oraz miedzi na obszarze dzisiejszych Niemiec, Austrii i p\u00f3\u0142nocnych W\u0142och.<\/b><\/span><\/p>\n

W lodzie znaleziono r\u00f3wnie\u017c sygna\u0142y wielkich erupcji wulkanicznych. Wysokie st\u0119\u017cenia siarczan\u00f3w w niekt\u00f3rych warstwach odpowiadaj\u0105 wydarzeniom znanym z innych archiw\u00f3w klimatycznych, takich jak rdzenie lodowe z Grenlandii i Antarktydy.<\/span><\/p>\n

Dla badaczy r\u00f3wnie wa\u017cna jak same wyniki jest jednak szybko\u015b\u0107, z jak\u0105 lodowiec znika. Podczas wizyty w 2025 r. naukowcy stwierdzili, \u017ce od pierwszych bada\u0144 zaledwie sze\u015b\u0107 lat wcze\u015bniej uby\u0142o oko\u0142o 4,5 metra lodu.<\/b><\/span><\/p>\n

To oznacza, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 zapisu historycznego zosta\u0142a ju\u017c bezpowrotnie utracona<\/b>. W wielu miejscach Alp topnienie lodowc\u00f3w post\u0119puje tak szybko, \u017ce naukowcy obawiaj\u0105 si\u0119 utraty ca\u0142ych archiw\u00f3w klimatycznych.<\/span><\/p>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce do 2030 r.\u00a0nawet 30 proc. lodowc\u00f3w w Alpach Wschodnich mo\u017ce znikn\u0105\u0107 ca\u0142kowicie.<\/b><\/span><\/p>\n

Dlatego badacze planuj\u0105 jeszcze jedn\u0105 wypraw\u0119 na Wei\u00dfseespitze, aby wydoby\u0107 jak najwi\u0119cej rdzeni lodowych, zanim pozosta\u0142e warstwy stopniej\u0105.<\/span><\/p>\n

“Lodowce przechowuj\u0105 pami\u0119\u0107 naszej planety” – podkre\u015bla Spagnesi. “Kiedy znikaj\u0105, tracimy nie tylko l\u00f3d, lecz tak\u017ce bezcenn\u0105 wiedz\u0119 o tym, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat Ziemi i jak wp\u0142ywa\u0142a na niego dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka”.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wojciech Brzezi\u0144ski W lodowcu Wei\u00dfseespitze w Alpach zapisane s\u0105 tysi\u0105ce lat historii atmosfery i dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Naukowcy wydobywaj\u0105 z niego rdzenie lodowe, zanim globalne ocieplenie zniszczy to niezwyk\u0142e archiwum klimatu. Na wysoko\u015bci oko\u0142o 3500 metr\u00f3w w Alpach Wschodnich, na granicy Austrii i W\u0142och, znajduje si\u0119 niewielka czapa lodowa Wei\u00dfseespitze. Powsta\u0142a z warstw \u015bniegu, kt\u00f3re przez […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":1190,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"miestas":[],"class_list":["post-1189","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gyvenimas"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1189"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1189\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1190"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1189"},{"taxonomy":"miestas","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/miestas?post=1189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}