{"id":2379,"date":"2026-03-31T17:33:19","date_gmt":"2026-03-31T17:33:19","guid":{"rendered":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/03\/31\/starsze-niz-miasta-starsze-niz-jezyk-10-najstarszych-przedmiotow-zrobionych-ludzka-reka\/"},"modified":"2026-03-31T17:33:19","modified_gmt":"2026-03-31T17:33:19","slug":"starsze-niz-miasta-starsze-niz-jezyk-10-najstarszych-przedmiotow-zrobionych-ludzka-reka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/03\/31\/starsze-niz-miasta-starsze-niz-jezyk-10-najstarszych-przedmiotow-zrobionych-ludzka-reka\/","title":{"rendered":"Starsze ni\u017c miasta, starsze ni\u017c j\u0119zyk. 10 najstarszych przedmiot\u00f3w zrobionych ludzk\u0105 r\u0119k\u0105"},"content":{"rendered":"

Przedmiot mo\u017ce by\u0107 starszy ni\u017c Homo sapiens<\/em>. Nie ma na nim liter ani dat, tylko \u015blady uderze\u0144 i decyzji: kto\u015b dobra\u0142 kamie\u0144, nada\u0142 mu kszta\u0142t, u\u017cy\u0142 go w konkretnym celu. Te najdawniejsze artefakty to nie muzealne ciekawostki, lecz pierwsze dowody, \u017ce \u201cludzko\u015b\u0107\u201d zacz\u0119\u0142a si\u0119 od technologii \u2013 i od my\u015blenia krok do przodu.<\/span><\/p>\n

\n

W archeologii \u201cwiek\u201d rzadko jest jedn\u0105 liczb\u0105 wyryt\u0105 w kamieniu. Datowanie mo\u017ce dotyczy\u0107 warstwy osad\u00f3w, spalonego materia\u0142u organicznego obok znaleziska, minera\u0142\u00f3w narastaj\u0105cych na powierzchni, a czasem ca\u0142ego kontekstu geologicznego. Do tego dochodzi proza: drewno i w\u0142\u00f3kna zwykle gnij\u0105, wi\u0119c historia jest stronnicza \u2013 pe\u0142na kamienia, ko\u015bci i ceramiki, a uboga w to, co by\u0142o najpraktyczniejsze na co dzie\u0144. Dlatego poni\u017csza lista to 10 bardzo starych, dobrze opisanych artefakt\u00f3w, kt\u00f3re pokazuj\u0105 kolejne kroki rozwoju technologii i wyobra\u017ani.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Czytaj te\u017c:<\/strong> Najstarsze zwierz\u0119ta na Ziemi. \u015alady sprzed 550 mln lat<\/a><\/p>\n

Kamienne narz\u0119dzia z Lomekwi (ok. 3,3 mln lat)<\/h2>\n

To obecnie najs\u0142ynniejszy kandydat do miana \u201cnajstarszych znanych narz\u0119dzi kamiennych\u201d: zestaw rdzeni, od\u0142upk\u00f3w i \u201ckowade\u0142\u201d znalezionych w Kenii, datowany na oko\u0142o 3,3 mln lat<\/a>. S\u0105 ci\u0119\u017ckie, toporne, bardziej \u201cm\u0142otkowe\u201d ni\u017c finezyjnie retuszowane \u2013 ale kluczowe jest to, \u017ce nosz\u0105 \u015blady celowego wytwarzania i u\u017cycia. To przesuwa pocz\u0105tek technologii kamiennej g\u0142\u0119boko w pliocen, zanim pojawi\u0142 si\u0119 Homo sapiens<\/em>.<\/p>\n

Najciekawsze w Lomekwi jest to, \u017ce te narz\u0119dzia wygl\u0105daj\u0105 jak technologia \u201cw trakcie rodzenia si\u0119\u201d: jeszcze bez elegancji, ale ju\u017c z intencj\u0105. Badacze zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce samo wytworzenie od\u0142upka o ostrej kraw\u0119dzi wymaga nie tylko si\u0142y, lecz tak\u017ce kontroli k\u0105ta uderzenia i doboru odpowiedniego surowca \u2013 a wi\u0119c elementarnego planowania w dzia\u0142aniu. Nawet je\u015bli nie wiemy, do czego dok\u0142adnie s\u0142u\u017cy\u0142y konkretne egzemplarze (roz\u0142upywanie orzech\u00f3w? obr\u00f3bka drewna? rozcinanie tkanek?), ich obecno\u015b\u0107 sugeruje, \u017ce presja \u015brodowiska zacz\u0119\u0142a nagradza\u0107 tych, kt\u00f3rzy potrafili zamienia\u0107 kamie\u0144 w przewag\u0119.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Narz\u0119dzia olduwajskie z Gona (ok. 2,6-2,5 mln lat)<\/h2>\n

Gona w Etiopii to klasyk: stanowiska z najstarszymi, pewnie datowanymi narz\u0119dziami stylu Oldowan<\/a>, czyli prostymi od\u0142upkami i rdzeniami, kt\u00f3re dawa\u0142y ostre kraw\u0119dzie do ci\u0119cia. Niby prymitywne, ale rewolucyjne \u2013 bo ostrze z kamienia potrafi zrobi\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy padlin\u0105 \u201cdo odzyskania\u201d a padlin\u0105 \u201cdo zmarnowania\u201d.<\/p>\n

W por\u00f3wnaniu z Lomekwi, olduwajskie od\u0142upki z Gona s\u0105 bardziej o ostrzu: wida\u0107 w nich nacisk na uzyskanie kraw\u0119dzi tn\u0105cej, a nie tylko narz\u0119dzia do uderzania. To z kolei wi\u0105\u017ce si\u0119 z inn\u0105 strategi\u0105 \u017cycia \u2013 cz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 o rozcinaniu mi\u0119sa, \u015bci\u0119gien i sk\u00f3ry, o dost\u0119pie do wysokoenergetycznego szpiku i o tym, \u017ce kamienne ostrza mog\u0142y zmienia\u0107 diet\u0119 oraz tempo rozwoju m\u00f3zgu. Nawet je\u015bli te zwi\u0105zki s\u0105 z\u0142o\u017cone, sam fakt rozpowszechnienia podobnych narz\u0119dzi w wielu miejscach sugeruje, \u017ce przepis na Oldowan by\u0142 na tyle skuteczny, i\u017c sta\u0142 si\u0119 czym\u015b w rodzaju technologicznego standardu epoki.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Pi\u0119\u015bciak aszelski z Kokiselei (ok. 1,76 mln lat)<\/h2>\n

Pi\u0119\u015bciak to narz\u0119dzie \u201cz ambicj\u0105\u201d: symetryczne, wielofunkcyjne, zaplanowane. Najstarsze znane przyk\u0142ady<\/a> takiej technologii pochodz\u0105 m.in. z Kokiselei 4 w Kenii i s\u0105 datowane na oko\u0142o 1,76 mln lat. To ju\u017c nie tylko \u201cod\u0142up, bo si\u0119 przyda\u201d, ale projektowanie kszta\u0142tu z wyprzedzeniem.<\/p>\n

W pi\u0119\u015bciaku fascynuj\u0105ca jest nie tyle sama funkcja, co \u201cmy\u015blenie form\u0105\u201d. Symetria nie jest przypadkowa: \u017ceby j\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107, trzeba wykona\u0107 seri\u0119 uderze\u0144 w odpowiedniej kolejno\u015bci, kontrolowa\u0107 grubo\u015b\u0107 narz\u0119dzia i przewidywa\u0107, jak kamie\u0144 b\u0119dzie p\u0119ka\u0142. To sugeruje rozw\u00f3j umiej\u0119tno\u015bci przestrzennych i d\u0142u\u017cszych sekwencji dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mo\u017cna uzna\u0107 za krok w stron\u0119 bardziej z\u0142o\u017conego uczenia si\u0119 i przekazywania wiedzy. A poniewa\u017c pi\u0119\u015bciaki spotyka si\u0119 przez setki tysi\u0119cy lat i na ogromnym obszarze, wielu archeolog\u00f3w traktuje je jako dow\u00f3d na trwa\u0142o\u015b\u0107 \u201ctradycji technologicznej\u201d \u2013 czego\u015b, co przypomina najprostsze, wczesne kultury wytwarzania.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Drewniane oszczepy ze Sch\u00f6ningen (ok. 300 tys. lat, mo\u017cliwe m\u0142odsze)<\/h2>\n

Sch\u00f6ningen w Niemczech da\u0142o co\u015b, co rzadko przetrwa\u0142o: kompletne drewniane bronie my\u015bliwskie. Te oszczepy s\u0105 dopracowane, wywa\u017cone, wykonane z konkretnych gatunk\u00f3w drewna \u2013 i pokazuj\u0105, \u017ce polowanie by\u0142o operacj\u0105 zespo\u0142ow\u0105 i technologiczn\u0105, nie tylko \u201cszcz\u0119\u015bciem\u201d. Co wa\u017cne, ich dok\u0142adny wiek jest dyskutowany<\/a>: d\u0142ugo m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o ~300-400 tys. lat, potem cz\u0119\u015bciej o ~300 tys., a nowsze prace sugeruj\u0105 mo\u017cliwe \u201codm\u0142odzenie\u201d nawet o oko\u0142o 100 tys. lat. To dobry przyk\u0142ad, \u017ce archeologia potrafi zmieni\u0107 dat\u0119 bez zmiany samego przedmiotu.<\/p>\n

Nawet je\u015bli sp\u00f3r o datowanie b\u0119dzie si\u0119 jeszcze toczy\u0142, sama jako\u015b\u0107 wykonania oszczep\u00f3w jest kluczowa: drewno zosta\u0142o obrobione tak, by bro\u0144 mia\u0142a odpowiedni\u0105 spr\u0119\u017cysto\u015b\u0107 i stabilno\u015b\u0107 lotu, a \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci bywa przesuni\u0119ty podobnie jak w p\u00f3\u017aniejszych oszczepach sportowych. To nie jest \u201ckij\u201d, tylko narz\u0119dzie zaprojektowane pod konkretny scenariusz polowania. A to prowadzi do wi\u0119kszej opowie\u015bci o tym, jak technologia broni zmienia relacje z otoczeniem: polowanie na wi\u0119ksze zwierz\u0119ta wymaga planu, wsp\u00f3\u0142pracy, komunikacji i prawdopodobnie r\u00f3l w grupie. W takim sensie oszczep jest nie tylko przedmiotem, ale te\u017c \u015bwiadkiem rozwoju spo\u0142ecznego.<\/p>\n

Pierwszy klej: smo\u0142a\/brzozowa dziegie\u0107 Neandertalczyk\u00f3w (ok. 200 tys. lat)<\/h2>\n

Klej to niedoceniany wynalazek cywilizacji: pozwala \u0142\u0105czy\u0107 materia\u0142y w narz\u0119dzia z\u0142o\u017cone (np. kamienny grot + drewniany drzewiec). S\u0105 dane wskazuj\u0105ce<\/a>, \u017ce Neandertalczycy u\u017cywali dziegciu\/smo\u0142y jako spoiwa ju\u017c ok. 200 tys. lat temu, a odtworzenie procesu pokazuje, \u017ce nie musia\u0142o to by\u0107 \u201cprzypadkowe odkrycie\u201d, a raczej kontrolowane dzia\u0142anie i znajomo\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci materia\u0142u.<\/p>\n

Wytworzenie dziegciu z kory brzozowej to chemia w wersji paleolitycznej: trzeba doprowadzi\u0107 do suchej destylacji, czyli podgrza\u0107 materia\u0142 w warunkach ograniczonego dost\u0119pu tlenu, tak by nie sp\u0142on\u0105\u0142, tylko \u201cwypu\u015bci\u0142\u201d lepkie frakcje. To oznacza kontrol\u0119 ognia nie tylko jako \u017ar\u00f3d\u0142a ciep\u0142a, ale jako narz\u0119dzia procesu. W praktyce taka technologia otwiera drzwi do ca\u0142ej klasy wynalazk\u00f3w: od osadzania ostrzy w r\u0119koje\u015bciach po naprawy i wzmacnianie konstrukcji. Klej jest tu ukrytym bohaterem: sam w sobie bywa niewidoczny, ale bez niego wiele \u201csprytnych\u201d narz\u0119dzi po prostu nie dzia\u0142a.<\/p>\n

Najstarsze bi\u017cuterie z muszli: paciorki ze Skh\u016bl\/Qafzeh (ok. 100 tys. lat)<\/h2>\n

Kiedy pojawia si\u0119 ozdoba, pojawia si\u0119 te\u017c komunikat: \u201ckim jestem\u201d, \u201cdo kogo nale\u017c\u0119\u201d, \u201cco znacz\u0105 dla mnie inni\u201d. Jednymi z najstarszych znanych paciork\u00f3w s\u0105 perforowane muszle ze stanowisk w Izraelu<\/a> (m.in. Skh\u016bl i Qafzeh), datowane na ok. 100 tys. lat. To nie narz\u0119dzie do przetrwania, tylko narz\u0119dzie do bycia w\u015br\u00f3d ludzi.<\/p>\n

Te muszle s\u0105 wa\u017cne w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce \u201cnie musz\u0105 istnie\u0107\u201d \u2013 a jednak kto\u015b po\u015bwi\u0119ci\u0142 czas, by je dobra\u0107, przewierci\u0107, nosi\u0107 i prawdopodobnie pokazywa\u0107. W tym sensie paciorek jest jak miniaturowa deklaracja: o statusie, o przynale\u017cno\u015bci, o relacjach, a mo\u017ce o \u017ca\u0142obie lub rytuale. Co wi\u0119cej, wyb\u00f3r muszli i \u015blady u\u017cytkowania sugeruj\u0105, \u017ce nie by\u0142y to przypadkowe znaleziska z pla\u017cy, tylko elementy celowo gromadzone i wykorzystywane przez d\u0142u\u017cszy czas. To drobny przedmiot, ale wielka zmiana: pojawia si\u0119 my\u015blenie symboliczne, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej eksploduje w sztuce, mitach i religii.<\/p>\n

Zestaw do produkcji ochry z Blombos (ok. 100 tys. lat)<\/h2>\n

Blombos Cave w RPA to kopalnia dowod\u00f3w na \u201cnowoczesne zachowania\u201d Homo sapiens<\/em>. Jedno z najbardziej namacalnych znalezisk<\/a> to \u201cwarsztat\u201d do wytwarzania i przechowywania mieszaniny bogatej w ochr\u0119: pigment, rozdrabniany i \u0142\u0105czony z innymi sk\u0142adnikami, a nast\u0119pnie magazynowany m.in. w muszlach uchowca. Po co? Nie wiemy na pewno \u2013 ale hipotezy obejmuj\u0105 dekoracj\u0119 cia\u0142a, ochron\u0119 sk\u00f3ry czy zastosowania technologiczne. Wa\u017cne jest samo \u201cmy\u015blenie procesem\u201d: pozyskaj surowiec, przer\u00f3b, wymieszaj, przechowaj.<\/p>\n

W praktyce ten \u201czestaw\u201d jest dowodem na co\u015b, co w archeologii bywa rzadkie: na receptur\u0119. Pigment nie by\u0142 tu efektem jednorazowego zdarzenia, tylko produktem wytwarzanym etapami, z magazynowaniem i prawdopodobnie z intencj\u0105 p\u00f3\u017aniejszego u\u017cycia. To przesuwa nas od prostego korzystania z zasob\u00f3w do zarz\u0105dzania nimi w czasie \u2013 a to jest fundament techniki, rzemios\u0142a i w ko\u0144cu gospodarki. Niezale\u017cnie od tego, czy ochra trafia\u0142a na sk\u00f3r\u0119, przedmioty czy \u015bciany, sam fakt \u201cprzygotowania zapasu\u201d m\u00f3wi o planowaniu, kt\u00f3re wykracza poza tu i teraz.<\/p>\n

Rysunek z ochry na krzemieniu z Blombos (ok. 73 tys. lat)<\/h2>\n

Ten artefakt jest ma\u0142y, ale symbolicznie ogromny: fragment krzemienia z narysowanym, kratkowanym wzorem wykonanym ochr\u0105. Publikacja w Nature<\/a><\/em> opisuje go jako najstarszy znany przyk\u0142ad rysunku wykonanego \u201ckredk\u0105\u201d z pigmentu, datowany na ok. 73 tys. lat. To ju\u017c nie ryt czy grawerunek, tylko gest rysowania \u2013 a wi\u0119c inny rodzaj intencji i inny rodzaj \u015bladu po my\u015bli.<\/p>\n

Wz\u00f3r sam w sobie mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 prosty, ale jego znaczenie tkwi w tym, \u017ce jest abstrakcyjny: to nie zwierz\u0119 ani narz\u0119dzie, tylko znak. Taki znak mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 wiele funkcji \u2013 od dekoracyjnej, przez \u201cnotatk\u0119\u201d, po symbol grupowy \u2013 i nie mamy pewno\u015bci, kt\u00f3ra z nich jest prawdziwa. Ale nawet je\u015bli nie odczytamy sensu, widzimy co\u015b bardzo ludzkiego: potrzeb\u0119 utrwalania idei poza w\u0142asn\u0105 g\u0142ow\u0105. Rysunek jest te\u017c dowodem na sprawno\u015b\u0107 manualn\u0105 i kontrol\u0119 narz\u0119dzia pigmentowego; to ma\u0142y krok techniczny, kt\u00f3ry robi wielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 kulturow\u0105.<\/p>\n

Sznurek Neandertalczyk\u00f3w z Abri du Maras (ok. 50 tys. lat)<\/h2>\n

Archeologia d\u0142ugo by\u0142a \u201ckamienio-centryczna\u201d, bo w\u0142\u00f3kna znikaj\u0105. Tym cenniejszy jest drobiazg<\/a> z francuskiego Abri du Maras: fragment skr\u0119conego, wielopasmowego sznurka, zachowany na narz\u0119dziu kamiennym i datowany na ok. 50 tys. lat. Sznurek oznacza ca\u0142\u0105 niewidzialn\u0105 infrastruktur\u0119: wi\u0105zanie, d\u017awiganie, mocowanie, sieci, torby, pu\u0142apki. I \u2013 tak \u2013 sporo planowania krok po kroku.<\/p>\n

Sznurek to technologia, kt\u00f3ra nie robi wra\u017cenia w gablocie, ale robi r\u00f3\u017cnic\u0119 w \u017cyciu. \u017beby go wytworzy\u0107, trzeba pozyska\u0107 w\u0142\u00f3kna (np. ro\u015blinne), oczy\u015bci\u0107 je, rozdzieli\u0107 na pasma, skr\u0119ci\u0107 w nici, a potem cz\u0119sto z\u0142o\u017cy\u0107 w mocniejsz\u0105 lin\u0119 \u2013 to d\u0142ugi \u0142a\u0144cuch czynno\u015bci, kt\u00f3rego nie da si\u0119 \u201czrobi\u0107 przypadkiem\u201d. Co wi\u0119cej, sznurek natychmiast zwielokrotnia mo\u017cliwo\u015bci innych narz\u0119dzi: pozwala mocowa\u0107 ostrza, budowa\u0107 pu\u0142apki, wi\u0105za\u0107 \u0142adunki, a nawet konstruowa\u0107 schronienia. Je\u015bli kamie\u0144 jest ikon\u0105 paleolitu, to sznurek jest jego brakuj\u0105cym szkieletem.<\/p>\n

Ig\u0142a z oczkiem z Denisowej Jaskini (ok. 50 tys. lat)<\/h2>\n

Ig\u0142a z oczkiem to technologia \u201cprecyzji\u201d: nie tylko ostrze, ale narz\u0119dzie do szycia, a wi\u0119c do dopasowanych ubra\u0144, ochrony termicznej i mobilno\u015bci w ch\u0142odnym klimacie. W Denisowej Jaskini na Syberii znaleziono ig\u0142\u0119 z ko\u015bci (opisywan\u0105 jako najstarsza tego typu), datowan\u0105 na ok. 50 tys. lat. To jeden z tych przedmiot\u00f3w<\/a>, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 wprost: ludzie przestali jedynie znosi\u0107 \u015brodowisko \u2013 zacz\u0119li je \u201cnegocjowa\u0107\u201d strojem.<\/p>\n

Ig\u0142a sugeruje te\u017c istnienie ca\u0142ego \u201cpakietu\u201d technologicznego, kt\u00f3rego nie wida\u0107 w samym znalezisku: nici (ze \u015bci\u0119gien, w\u0142\u00f3kien ro\u015blinnych lub w\u0142osia), umiej\u0119tno\u015bci obr\u00f3bki sk\u00f3r, krojenia, dopasowywania i napraw. Szycie to nie luksus \u2013 w zimnym klimacie mo\u017ce by\u0107 warunkiem prze\u017cycia, bo dopasowane ubranie izoluje lepiej ni\u017c lu\u017ano zarzucona sk\u00f3ra. W tym sensie ig\u0142a jest jak podpis pod zdaniem: cz\u0142owiek nauczy\u0142 si\u0119 nie tylko wytwarza\u0107 narz\u0119dzia, ale te\u017c projektowa\u0107 w\u0142asne \u201cmikro\u015brodowisko\u201d na ciele. To technologia intymna, ale o cywilizacyjnym ci\u0119\u017carze.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przedmiot mo\u017ce by\u0107 starszy ni\u017c Homo sapiens. Nie ma na nim liter ani dat, tylko \u015blady uderze\u0144 i decyzji: kto\u015b dobra\u0142 kamie\u0144, nada\u0142 mu kszta\u0142t, u\u017cy\u0142 go w konkretnym celu. Te najdawniejsze artefakty to nie muzealne ciekawostki, lecz pierwsze dowody, \u017ce \u201cludzko\u015b\u0107\u201d zacz\u0119\u0142a si\u0119 od technologii \u2013 i od my\u015blenia krok do przodu. W archeologii […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":2380,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"miestas":[],"class_list":["post-2379","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mokslas"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2379"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2379\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2379"},{"taxonomy":"miestas","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/miestas?post=2379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}