{"id":39461,"date":"2026-07-07T21:57:25","date_gmt":"2026-07-07T21:57:25","guid":{"rendered":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/07\/07\/mam-52-metus-ir-vis-dazniau-uzstringa-zodziai-kada-tai-normalu-o-kada-laikas-pas-gydytoja\/"},"modified":"2026-07-07T21:57:25","modified_gmt":"2026-07-07T21:57:25","slug":"mam-52-metus-ir-vis-dazniau-uzstringa-zodziai-kada-tai-normalu-o-kada-laikas-pas-gydytoja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/07\/07\/mam-52-metus-ir-vis-dazniau-uzstringa-zodziai-kada-tai-normalu-o-kada-laikas-pas-gydytoja\/","title":{"rendered":"Mam 52 metus ir vis da\u017eniau \u201eu\u017estringa\u201c \u017eod\u017eiai: kada tai normalu, o kada laikas pas gydytoj\u0105?"},"content":{"rendered":"

Anna Gburek<\/span><\/p>\n

Wiele kobiet po 50. roku \u017cycia obserwuje spadek funkcji poznawczych m\u00f3zgu. Cz\u0119sto zapominaj\u0105, co mia\u0142y zrobi\u0107, maj\u0105 problemy z koncentracj\u0105, a wiele s\u0142\u00f3w zatrzymuje si\u0119 na ko\u0144cu j\u0119zyka. Cho\u0107 zjawisko zapominania s\u0142\u00f3w obserwowane jest tak\u017ce u m\u0142odych ludzi, u os\u00f3b w wieku \u015brednim ma nieco inne pod\u0142o\u017ce. Czy jest to pow\u00f3d do niepokoju?<\/p>\n

Ostatnio kole\u017canka z lekkim zak\u0142opotaniem zapyta\u0142a mnie: Powiedz szczerze, tobie te\u017c czasem ucieka z g\u0142owy najprostsze s\u0142owo?<\/b> Chcia\u0142a opowiedzie\u0107 o czajniku, ale przez dobr\u0105 chwil\u0119 nie mog\u0142a przypomnie\u0107 sobie jego nazwy. Kilka dni wcze\u015bniej zapomnia\u0142a imienia s\u0105siadki, cho\u0107 zna j\u0105 od lat. – Zaczynam si\u0119 martwi\u0107. To normalne w moim wieku? doda\u0142a zasmucona.<\/span><\/p>\n

Takie sytuacje zna wiele kobiet po 50. roku \u017cycia. Chwilowe “pustki” w g\u0142owie<\/b>, trudno\u015b\u0107 z przypomnieniem sobie konkretnego s\u0142owa czy nazwiska potrafi\u0105 wywo\u0142a\u0107 niepok\u00f3j i od razu nasuwaj\u0105 my\u015bli o powa\u017cnych chorobach. Warto wiedzie\u0107, kiedy takie objawy s\u0105 naturaln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 procesu starzenia, a kiedy powinny sk\u0142oni\u0107 do konsultacji z lekarzem.<\/span><\/p>\n

Nag\u0142e trudno\u015bci z odnalezieniem znanego s\u0142owa podczas rozmowy s\u0105 do\u015bwiadczeniem towarzysz\u0105cym wielu osobom. W terminologii neuropsychologicznej zjawisko to okre\u015bla si\u0119 mianem letologii (\u0142ac. lethologica<\/i>)<\/b>. Powszechnie znane jest jako “s\u0142owo na ko\u0144cu j\u0119zyka”. Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania letologii nasila si\u0119 u os\u00f3b w wieku \u015brednim, co cz\u0119sto budzi niepok\u00f3j i rodzi natychmiastowe obawy przed rozwijaj\u0105cymi si\u0119 chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak choroba Alzheimera. Jakie s\u0105 objawy letologii?<\/b><\/span><\/p>\n

Najnowsze doniesienia z zakresu neurobiologii oraz endokrynologii klinicznej wskazuj\u0105 jednak, \u017ce przej\u015bciowe zaburzenia dost\u0119pu do leksykonu s\u0105 po 50. roku \u017cycia zjawiskiem powszechnym<\/b>. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie stanowi\u0105 one objaw\u00f3w demencji czy rozwijaj\u0105cych si\u0119 chor\u00f3b neurodegeneracyjnych. Stanowi\u0105 jednak odzwierciedlenie zmian zachodz\u0105cych w m\u00f3zgu wraz z wiekiem, a u kobiet dodatkowo zmian hormonalnych zwi\u0105zanych z menopauz\u0105<\/b>.<\/span><\/p>\n

U os\u00f3b starszych cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania zjawiska “na ko\u0144cu j\u0119zyka” gwa\u0142townie wzrasta. Potwierdzaj\u0105 to badania diarystyczne (oparte na dziennikach codziennej aktywno\u015bci poznawczej), kt\u00f3re dowodz\u0119, \u017ce m\u0142odzi doro\u015bli do\u015bwiadczaj\u0105 letologii \u015brednio raz w tygodniu<\/b>. Wi\u0119ksza cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 spowodowana okresami wy\u017cszego stresu czy niedoboru snu. Z kolei w grupie os\u00f3b starszych cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania zjawiska letologii mo\u017ce wzrosn\u0105\u0107 nawet do jednego dziennie<\/b>.<\/span><\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie podatn\u0105 grup\u0105 s\u0105 kobiety w okresie oko\u0142omenopauzalnym. Zjawisko okre\u015blane mianem menopauzalnej mg\u0142y m\u00f3zgowej<\/b>\u00a0<\/a>(ang. menopause brain fog<\/i>) objawia si\u0119 m.in. spowolnieniem proces\u00f3w my\u015blowych, trudno\u015bciami w koncentracji oraz uciekaniem s\u0142\u00f3w. Dotyka ona od 60% do nawet 80% kobiet w tym okresie<\/b>.<\/span><\/p>\n

Analiza danych pochodz\u0105cych z wieloletniego, wieloo\u015brodkowego badania SWAN (Study of Women’s Health Across the Nation<\/i>) potwierdza, \u017ce o ile przed\u00a0<\/b>menopauz\u0105<\/b><\/a>\u00a0zjawisko uciekaj\u0105cych s\u0142\u00f3w zg\u0142asza oko\u0142o 31% kobiet, o tyle w okresie oko\u0142omenopauzalnym i postmenopauzalnym wska\u017anik ten wzrasta do 41%<\/b>. Nie pozostaje to bez wp\u0142ywu na jako\u015b\u0107 \u017cycia kobiet i ich aktywno\u015b\u0107 zawodow\u0105.<\/span><\/p>\n

Wraz z wiekiem dochodzi do zmian w strukturze m\u00f3zgu, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 powi\u0105zane z okresowym zapominaniem s\u0142\u00f3w. Nast\u0119puje stopniowe zmniejszania si\u0119 obj\u0119to\u015bci hipokampa<\/b> – struktury kluczowej dla pami\u0119ci kr\u00f3tkotrwa\u0142ej oraz przyswajania nowych informacji. Jednocze\u015bnie obserwuje si\u0119 ubytek istoty szarej w korze przedczo\u0142owej i skroniowej oraz fizjologiczny spadek g\u0119sto\u015bci po\u0142\u0105cze\u0144 synaptycznych<\/b>, kt\u00f3ry mi\u0119dzy innymi umo\u017cliwia wymian\u0119 informacji mi\u0119dzy praw\u0105 i lew\u0105 p\u00f3\u0142kul\u0105 m\u00f3zgu.<\/span><\/p>\n

Z neurochemicznego punktu widzenia starzej\u0105cy si\u0119 m\u00f3zg produkuje mniej neuroprzeka\u017anik\u00f3w<\/b>, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem acetylocholiny, kt\u00f3ra bezpo\u015brednio determinuje sprawno\u015b\u0107 proces\u00f3w pami\u0119ciowych i uwagi. Spada tak\u017ce wydajno\u015b\u0107 syntezy dopaminy oraz serotoniny, co wp\u0142ywa na szybko\u015b\u0107 przetwarzania informacji.<\/span><\/p>\n

Zjawisko letologii zwi\u0105zane ze zmianami struktury m\u00f3zgu u os\u00f3b zdrowych znajduje swoje bezpo\u015brednie odzwierciedlenie w badaniach neuroobrazowych. Wykaza\u0142y one, \u017ce wy\u017csza cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 epizod\u00f3w wyst\u0119puje u os\u00f3b ze zmniejszon\u0105 obj\u0119to\u015bci\u0105 istoty szarej w obr\u0119bie lewej wyspy<\/b>. Sam ubytek w tym obszarze nie musi by\u0107 jednak zwi\u0105zany jedynie z wiekiem.<\/span><\/p>\n

Na uciekanie s\u0142\u00f3w mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw tak\u017ce post\u0119puj\u0105ce wraz z wiekiem zmniejszenie produkcji neuroprzeka\u017anik\u00f3w np. acetylocholiny – odpowiedzialnej za uwag\u0119 i pami\u0119\u0107, a tak\u017ce dopaminy i serotoniny.<\/span><\/p>\n

W przypadku kobiet cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania letologii mo\u017ce by\u0107 dodatkowo powi\u0105zane nie z ich wiekiem biologicznym a endokrynologicznym<\/b> maj\u0105cym wp\u0142yw na wyst\u0105pienie menopauzy.<\/span><\/p>\n

W okresie oko\u0142omenopauzalnym spada ilo\u015b\u0107 estradiolu, kt\u00f3ry jest silnym neuroprotektorem mi\u0119dzy innymi reguluj\u0105cym metabolizm glukozy w m\u00f3zgu<\/b>. Wraz z jego spadkiem, m\u00f3zg traci stabilne \u017ar\u00f3d\u0142em energii, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do deficytu energetycznego i trudno\u015bci z pami\u0119ci\u0105.<\/span><\/p>\n

Du\u017cy wp\u0142yw na wyst\u0119powanie tego zjawiska ma zmniejszenie produkcji progesteronu<\/b>, kt\u00f3ry metabolizuje si\u0119 do allopregnanolonu wspomagaj\u0105cego dzia\u0142anie kwasu GABA. Niski poziom tej substancji powoduje nadreaktywno\u015b\u0107 kory przedczo\u0142owej i wi\u0119kszy chaos informacyjny w m\u00f3zgu. Wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 dystraktor\u00f3w mo\u017ce skutecznie blokowa\u0107 \u015bcie\u017cki neuronalne odpowiedzialne za przywo\u0142ywanie konkretnych s\u0142\u00f3w<\/b>.<\/span><\/p>\n

Warto jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce s\u0105 to zmiany o charakterze adaptacyjnym. Po przej\u015bciu menopauzy m\u00f3zg adaptuje si\u0119 do funkcjonowania przy niskich st\u0119\u017ceniach estradiolu i progesteronu, a funkcje poznawcze si\u0119 stabilizuj\u0105. Tym samym znika niepokoj\u0105ca kobiety mg\u0142a m\u00f3zgowa<\/b>.<\/span><\/p>\n

Zapominanie s\u0142\u00f3w jest zjawiskiem fizjologicznym wynikaj\u0105cym z nadmiernego stresu, niedoboru s\u0142\u00f3w, sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych g\u0142\u00f3wnie \u017celaza czy witaminy B12, niedobor\u00f3w energetycznych, a u os\u00f3b starszych tak\u017ce zmianami zachodz\u0105cymi w strukturze m\u00f3zgu czy poziomach hormon\u00f3w w okresie menopauzalnym.<\/span><\/p>\n

Letologia jest zjawiskiem kr\u00f3tkotrwa\u0142ym<\/b>. U wielu os\u00f3b dotyczy s\u0142\u00f3w rzadziej u\u017cywanych, poj\u0119\u0107 abstrakcyjnych czy nazw w\u0142asnych. Cz\u0119sto podanie pierwszej litery ju\u017c pozwala przypomnie\u0107 sobie brzmienie zapomnianego s\u0142owa.<\/span><\/p>\n

Nieco inaczej zjawisko to przebiega u os\u00f3b z objawami chor\u00f3b neurodegeneracyjnymi. Je\u015bli towarzyszy mu<\/b>:<\/span><\/p>\n

Osoba, kt\u00f3ra zapomina s\u0142\u00f3w z powodu post\u0119puj\u0105cej choroby neurodegeneracyjnej, zazwyczaj nie ma \u015bwiadomo\u015bci problemu i go wypiera. Z czasem dochodz\u0105 tak\u017ce problemy z orientacj\u0105 i pami\u0119ci\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105. Przy wyst\u0105pieniu tego typu objaw\u00f3w nale\u017cy jak najszybciej uda\u0107 si\u0119 do lekarza<\/b>.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017dod\u017ei\u0173 u\u017estrigimai po 50 met\u0173 da\u017enai susij\u0119 su am\u017eiumi, stresu ir menopauze, ta\u010diau progresuojantys simptomai gali signalizuoti rimtesnes b\u0117das.<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":39462,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[3158,1732,2193,3171,4970,30610],"miestas":[],"class_list":["post-39461","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura","tag-alzheimerio-liga","tag-atmintis","tag-demencija","tag-menopauze","tag-neurologija","tag-smegenu-migla"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39461","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39461"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39461\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39462"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39461"},{"taxonomy":"miestas","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/miestas?post=39461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}