{"id":43951,"date":"2026-08-02T18:25:35","date_gmt":"2026-08-02T18:25:35","guid":{"rendered":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/08\/02\/unikalus-senoves-inzinerijos-stebuklas-sirijoje-kuo-zavi-ir-kodel-nyksta-hama-garsinancios-norijos\/"},"modified":"2026-08-02T18:25:35","modified_gmt":"2026-08-02T18:25:35","slug":"unikalus-senoves-inzinerijos-stebuklas-sirijoje-kuo-zavi-ir-kodel-nyksta-hama-garsinancios-norijos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/08\/02\/unikalus-senoves-inzinerijos-stebuklas-sirijoje-kuo-zavi-ir-kodel-nyksta-hama-garsinancios-norijos\/","title":{"rendered":"Unikalus senov\u0117s in\u017einerijos stebuklas Sirijoje: kuo \u017eavi ir kod\u0117l nyksta Ham\u0105 garsinan\u010dios norijos"},"content":{"rendered":"

Hama le\u017cy w zachodniej cz\u0119\u015bci Syrii, nad rzek\u0105 Orontes. Historia osadnictwa w tym rejonie si\u0119ga neolitu, a stopniowemu rozrastaniu si\u0119 miasta w p\u00f3\u017aniejszych wiekach sprzyja\u0142o w\u0142a\u015bnie po\u0142o\u017cenie nad wod\u0105, umo\u017cliwiaj\u0105ce rozw\u00f3j rolnictwa. Ludno\u015b\u0107 mierzy\u0142a si\u0119 jednak z pewnym wyzwaniem.<\/b> Ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce Orontes p\u0142ynie w stosunkowo g\u0142\u0119bokim korycie, utrudnia\u0142o to wykorzystanie zasob\u00f3w mieszka\u0144com \u017cyj\u0105cym na wy\u017cej po\u0142o\u017conych terenach.<\/span><\/p>\n

Problem rozwi\u0105zano, buduj\u0105c konstrukcje wykorzystuj\u0105ce energi\u0119 nurtu rzeki. Czym by\u0142y i jak dzia\u0142a\u0142y norie? “Wszystkie norie to ko\u0142a wodne, ale nie wszystkie ko\u0142a wodne to norie”, zaznacza Ameryka\u0144skie Stowarzyszenie In\u017cynier\u00f3w Mechanik\u00f3w. Norie nie nap\u0119dza\u0142y innych element\u00f3w, a s\u0142u\u017cy\u0142y bezpo\u015brednio do czerpania i transportu wody na wy\u017cszy poziom. Ko\u0142a ustawiano w taki spos\u00f3b, aby nurt rzeki wprawia\u0142 je w ruch. Obracaj\u0105ce si\u0119 elementy za pomoc\u0105 przymocowanych pojemnik\u00f3w nabiera\u0142y wod\u0119, a nast\u0119pnie przekazywa\u0142y j\u0105 do kana\u0142\u00f3w, kt\u00f3re rozprowadza\u0142y j\u0105 dalej. Umo\u017cliwia\u0142o to przemy\u015blan\u0105 gospodark\u0119 zasobami na d\u0142ugo przed upowszechnieniem si\u0119 nowoczesnych system\u00f3w.\u00a0<\/b>Wystarczy\u0142o odpowiednie wykorzystanie naturalnego przep\u0142ywu rzeki oraz precyzyjne wykonanie konstrukcji.<\/span><\/p>\n

Ko\u0142a wytwarzano z drewna, g\u0142\u00f3wnie orzecha i topoli, wykorzystuj\u0105c do tego tradycyjne techniki – nie u\u017cywano gwo\u017adzi, poszczeg\u00f3lne elementy \u0142\u0105czono ze sob\u0105 za pomoc\u0105 drewnianych klin\u00f3w<\/b>. Budowa norii wymaga\u0142a ogromnej precyzji – ko\u0142a musia\u0142y by\u0107 wystarczaj\u0105co wytrzyma\u0142e, aby przez lata znosi\u0107 ci\u0119\u017car w\u0142asnej konstrukcji, nacisk wody oraz regularn\u0105 prac\u0119.<\/span><\/p>\n

W przesz\u0142o\u015bci wzd\u0142u\u017c ca\u0142ego biegu rzeki Orontes funkcjonowa\u0142o bardzo du\u017co norii. Co ciekawe, do odkrycia prawdopodobnie\u00a0najstarszego przedstawienia takiego urz\u0105dzenia przyczynili si\u0119 badacze z Polski<\/b>. Naukowcy z Wydzia\u0142u Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego we wsp\u00f3\u0142pracy z Dyrekcj\u0105 Generaln\u0105 ds. Staro\u017cytno\u015bci i Muze\u00f3w w Syrii analizowali mozaiki skradzione z tego kraju. Na rzymskiej mozaice figuralnej z IV wieku n.e., kt\u00f3ra pochodzi\u0142a z Apamei niedaleko Hamy, badacze zauwa\u017cyli ogromne ko\u0142o hydrauliczne – mo\u017ce to by\u0107 najstarsze przedstawienie norii, jakie dot\u0105d odkryto.<\/span><\/p>\n

W p\u00f3\u017aniejszych wiekach wynalazek zosta\u0142 zaadaptowany przez cywilizacj\u0119 arabsk\u0105. Wiele norii na terenie dzisiejszej Syrii zosta\u0142o wzniesionych w \u015bredniowieczu, gdy panuj\u0105ce dynastie, jak Ajjubidzi, rozbudowywa\u0142y infrastruktur\u0119 wodn\u0105. Drewniane ko\u0142a wchodzi\u0142y w sk\u0142ad wi\u0119kszego systemu, obejmuj\u0105cego akwedukty, kana\u0142y, zapory i inne elementy reguluj\u0105ce przep\u0142yw wody. By\u0142a to przemy\u015blana uk\u0142adanka, kt\u00f3ra przez setki lat pozwala\u0142a ludziom wykorzystywa\u0107 zasoby rzeki na du\u017c\u0105 skal\u0119.<\/b><\/span><\/p>\n

Do dzi\u015b w Hamie zachowa\u0142o si\u0119 17 oryginalnych norii, kt\u00f3re zbudowano w okresie od XII do XIV wieku.<\/span><\/p>\n

Szczeg\u00f3lne miejsce w Hamie zajmuje noria al-Muhammadiyya. Uznaje si\u0119 j\u0105 za jedno z najwi\u0119kszych i najstarszych k\u00f3\u0142 tego typu, kt\u00f3re dotrwa\u0142o do naszych czas\u00f3w<\/b>. Noria ta zosta\u0142a zbudowana w 1361 roku n.e. przez Aydamara al-Sayhiego. Jej \u015brednica to ok. 21 metr\u00f3w – konstrukcj\u0119 wyposa\u017cono w ok. 120 drewnianych czerpak\u00f3w. Wydajno\u015b\u0107 ko\u0142a w okresie pe\u0142nej sprawno\u015bci oszacowano na oko\u0142o 200 000 litr\u00f3w wody na godzin\u0119.<\/span><\/p>\n

Przy norii al-Muhammadiyya zachowa\u0142a si\u0119 inskrypcja, kt\u00f3ra wskazuje, \u017ce ko\u0142o zaprojektowano, by podnosi\u0142o wod\u0119 z rzeki Orontes i dostarcza\u0142o j\u0105 za pomoc\u0105 systemu kamiennych akwedukt\u00f3w do Wielkiego Meczetu w Hamie oraz do pobliskich \u0142a\u017ani.<\/span><\/p>\n

Czterna\u015bcie charakterystycznych \u0142uk\u00f3w akweduktu przy tej norii zachowa\u0142o si\u0119 do dzi\u015b. Swoj\u0105 skal\u0105 konstrukcja ta udowadnia, jak ambitne projekty hydrotechniczne realizowano na d\u0142ugo przed pojawieniem si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych maszyn.<\/span><\/p>\n

W 1977 r. ko\u0142o al-Muhammadiyya gruntownie odrestaurowano, dzi\u0119ki czemu wci\u0105\u017c dzia\u0142a. W 2006 r. Ameryka\u0144skie Towarzystwo In\u017cynier\u00f3w Mechanik\u00f3w, kt\u00f3re prowadzi globalny program ochrony dziedzictwa, uzna\u0142o t\u0119 rekordow\u0105 nori\u0119 za mi\u0119dzynarodowy historyczny zabytek in\u017cynierii mechanicznej<\/b>.<\/span><\/p>\n

Co niezwyk\u0142e, cz\u0119\u015b\u0107 norii w Hamie zachowa\u0142a zdolno\u015b\u0107 dzia\u0142ania. Mieszka\u0144cy Hamy bardzo dbaj\u0105 o swoje dziedzictwo – wiedz\u0119 o budowaniu i naprawach norii przekazywano z pokolenia na pokolenie. Dzi\u0119ki temu dzi\u015b niewielka grupa wyspecjalizowanych cie\u015bli wci\u0105\u017c dogl\u0105da zabytkowych k\u00f3\u0142, konserwuje je i naprawia<\/b>. Lokalni specjali\u015bci nie u\u017cywaj\u0105 do tego nowoczesnych narz\u0119dzi – dbaj\u0105 o ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 dawnych metod.<\/span><\/p>\n

W zwi\u0105zku z tym co jaki\u015b czas wci\u0105\u017c mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 specyficzny “\u015bpiew” norii. W odpowiednich warunkach ko\u0142a mog\u0105 bowiem zosta\u0107 wprawione w ruch przez nurt Orontesu, pokazuj\u0105c zasad\u0119 dzia\u0142ania, kt\u00f3ra przez setki lat pozostawa\u0142a niemal niezmieniona.<\/span><\/p>\n

Zawodz\u0105ce, monotonne d\u017awi\u0119ki norii zosta\u0142y wyr\u00f3\u017cnione na li\u015bcie “Sonic Wonders”, kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142 Trevor Cox, profesor in\u017cynierii akustycznej na Uniwersytecie w Salford. Jak brzmi takie ko\u0142o wprawione w ruch? Mo\u017cna pos\u0142ucha\u0107 “\u015bpiewu” norii np. na poni\u017cszym nagraniu<\/b>:<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 wiekowe ko\u0142a hydrauliczne wci\u0105\u017c mog\u0105 zosta\u0107 wprawione w ruch, nie pe\u0142ni\u0105 dzi\u015b dawnej funkcji – obecnie maj\u0105 przede wszystkim znaczenie historyczne i edukacyjne<\/b>.<\/span><\/p>\n

– Norie to dusza Hamy<\/b> – podkre\u015bla\u0142 w rozmowie z agencj\u0105 AFP Mohammed Sultan, jeden z rzemie\u015blnik\u00f3w, kt\u00f3ry od ponad 20 lat dba o zabytkowe ko\u0142a.<\/span><\/p>\n

Znaczenie tych konstrukcji zosta\u0142o dostrze\u017cone tak\u017ce przez UNESCO, kt\u00f3re umie\u015bci\u0142o “Norie z Hamy” na swojej li\u015bcie Informacyjnej – dotyczy ona kandydatur do wpisu na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa. O<\/b>rganizacja opisuje norie jako unikat na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105<\/b> – wyj\u0105tkowy przyk\u0142ad historycznego systemu gospodarowania wod\u0105 oraz cenne \u015bwiadectwo rozwoju techniki.<\/span><\/p>\n

Sytuacja w Syrii jest jednak trudna ze wzgl\u0119du na skutki wieloletniego konfliktu oraz trwaj\u0105ce napi\u0119cia na Bliskim Wschodzie. Kraj mierzy si\u0119 z niestabilno\u015bci\u0105, a tak\u017ce post\u0119puj\u0105cymi zmianami \u015brodowiskowymi. Zabytkowe ko\u0142a wymagaj\u0105 permanentnych napraw, tymczasem odpowiednie drewno sta\u0142o si\u0119 trudno dost\u0119pne i drogie. Coraz mniejsza jest r\u00f3wnie\u017c liczba os\u00f3b znaj\u0105cych ten wymagaj\u0105cy fach. Syryjskie Obserwatorium Praw Cz\u0142owieka podaje, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 specjalist\u00f3w straci\u0142a \u017cycie podczas star\u0107 lub wyemigrowa\u0142a, a m\u0142odsze pokolenia wykazuj\u0105 mniejsze zainteresowanie nauk\u0105 tradycyjnego rzemios\u0142a.<\/span><\/p>\n

Mimo wszystko wci\u0105\u017c jest nadzieja na wpisanie norii na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO<\/b>. W zwi\u0105zku z niedawnymi zmianami politycznymi w Syrii oraz trwaj\u0105cym procesem odbudowy kraju, status ochrony tych wyj\u0105tkowych zabytk\u00f3w mo\u017ce w najbli\u017cszych latach ulec ponownej weryfikacji.<\/span><\/p>\n

Zabytkowe norie nie s\u0105 standardowymi eksponatami zamkni\u0119tymi w muzeum. To unikatowy pomnik dawnej my\u015bli in\u017cynieryjnej<\/b>, kt\u00f3ry przez stulecia skutecznie odpowiada\u0142 na codzienne potrzeby ludzi.<\/span><\/p>\n

Norie z Hamy to dow\u00f3d na to, \u017ce prze\u0142omowe osi\u0105gni\u0119cia techniczne nie zawsze wymagaj\u0105 nowoczesnych materia\u0142\u00f3w i skomplikowanych maszyn. Czasami wystarczy znajomo\u015b\u0107 praw natury, precyzja wykonania i do\u015bwiadczenie przekazywane z pokolenia na pokolenie.<\/span><\/p>\n

Warto zna\u0107 takie miejsca i je chroni\u0107 – s\u0105 bowiem cz\u0119\u015bci\u0105 wsp\u00f3lnej historii ludzko\u015bci.<\/b> Dbaj\u0105c o nasze dziedzictwo, nie tylko ocalamy pami\u0119\u0107 o przesz\u0142o\u015bci, ale te\u017c budujemy fundament dla przysz\u0142o\u015bci. Dzi\u0119ki temu pami\u0119\u0107 o ludzkiej pomys\u0142owo\u015bci, osi\u0105gni\u0119ciach i kulturze przetrwa r\u00f3wnie\u017c dla tych, kt\u00f3rzy przyjd\u0105 po nas.<\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a: UNESCO – Norias of Hama, Uniwersytet Warszawski – Odkrycie najstarszego ko\u0142a wodnego na rzymskiej mozaice z Apamei, L’ERMA di BRETSCHNEIDER – Water Architecture in the Lands of Syria: The Water-Wheels, American Society of Mechanical Engineers – Noria al-Muhammadiyya: Historic Mechanical Engineering Landmark.<\/sup><\/i><\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hamos norijos \u2013 mil\u017eini\u0161ki mediniai vandens ratai, \u0161imtme\u010dius k\u0117l\u0119 vanden\u012f mieste Sirijoje, \u0161iandien nyksta d\u0117l karo padarini\u0173, meistr\u0173 stokos ir brangstan\u010dios…<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":43952,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[33970,33971,5488,12715,646,33972,4225],"miestas":[],"class_list":["post-43951","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-technologijos","tag-hama","tag-inzinerijos-istorija","tag-paveldo-apsauga","tag-sirija","tag-unesco","tag-vandens-ratai","tag-vandentvarka"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43951","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43951"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43951\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43952"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43951"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43951"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43951"},{"taxonomy":"miestas","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/miestas?post=43951"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}