{"id":44580,"date":"2026-08-06T04:12:33","date_gmt":"2026-08-06T04:12:33","guid":{"rendered":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/08\/06\/dieta-a-rak-jelita-grubego-te-skladniki-wiaza-sie-z-nizszym-ryzykiem-choroby\/"},"modified":"2026-08-06T04:12:33","modified_gmt":"2026-08-06T04:12:33","slug":"dieta-a-rak-jelita-grubego-te-skladniki-wiaza-sie-z-nizszym-ryzykiem-choroby","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/08\/06\/dieta-a-rak-jelita-grubego-te-skladniki-wiaza-sie-z-nizszym-ryzykiem-choroby\/","title":{"rendered":"Dieta a rak jelita grubego. Te sk\u0142adniki wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ni\u017cszym ryzykiem choroby"},"content":{"rendered":"

Jednych z najwa\u017cniejszych danych dostarczy\u0142o prospektywne badanie opublikowane w styczniu 2025 roku w czasopi\u015bmie “Nature Communications”. Naukowcy przeanalizowali 97 element\u00f3w diety u 542 778 uczestniczek brytyjskiego Million Women Study. W czasie \u015brednio 16,6 roku obserwacji rozpoznano 12 251 przypadk\u00f3w raka jelita grubego.<\/span><\/p>\n

Najsilniejsz\u0105 odwrotn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 stwierdzono dla wapnia<\/b>. Ka\u017cde dodatkowe 300 mg tego pierwiastka dziennie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z ryzykiem choroby ni\u017cszym o 17 proc. Spo\u017cycie 200 g mleka dziennie \u0142\u0105czono natomiast z redukcj\u0105 ryzyka o 14 proc<\/b>. Analizy sugerowa\u0142y, \u017ce wyniki obserwowane dla mleka, jogurtu i innych sk\u0142adnik\u00f3w nabia\u0142u wynika\u0142y przede wszystkim z zawarto\u015bci wapnia.<\/span><\/p>\n

Wap\u0144 mo\u017ce wi\u0105za\u0107 w \u015bwietle jelita wt\u00f3rne kwasy \u017c\u00f3\u0142ciowe i wolne kwasy t\u0142uszczowe<\/b>, ograniczaj\u0105c ich dra\u017cni\u0105ce i potencjalnie rakotw\u00f3rcze oddzia\u0142ywanie na nab\u0142onek.<\/span><\/p>\n

W lutym 2025 roku w “JAMA Network Open” opublikowano wyniki badania NIH-AARP Diet and Health Study. Obj\u0119\u0142o ono 471 396 doros\u0142ych obserwowanych przez median\u0119 18,4 roku. W tym czasie zarejestrowano 10 618 przypadk\u00f3w raka jelita grubego.<\/span><\/p>\n

Osoby z grupy o najwy\u017cszym ca\u0142kowitym spo\u017cyciu wapnia mia\u0142y ryzyko choroby ni\u017csze o 29 proc. w por\u00f3wnaniu z grup\u0105 o najni\u017cszym spo\u017cyciu<\/b>. Zale\u017cno\u015b\u0107 wyst\u0119powa\u0142a niezale\u017cnie od lokalizacji guza i \u017ar\u00f3d\u0142a pierwiastka – nabia\u0142owego, nienabia\u0142owego lub suplementacyjnego. Autorzy zaznaczyli jednak, \u017ce analiza obserwacyjna nie dowodzi skuteczno\u015bci przyjmowania du\u017cych dawek suplement\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W badaniu opublikowanym w “Nature Communications” ni\u017csze ryzyko raka jelita grubego wi\u0105za\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z wi\u0119kszym spo\u017cyciem b\u0142onnika, pe\u0142nych ziaren, owoc\u00f3w, folian\u00f3w i witaminy C<\/b>. Zale\u017cno\u015bci te by\u0142y jednak s\u0142absze ni\u017c w przypadku wapnia i bardziej podatne na wp\u0142yw innych element\u00f3w stylu \u017cycia.<\/span><\/p>\n

B\u0142onnik zwi\u0119ksza obj\u0119to\u015b\u0107 stolca i skraca kontakt b\u0142ony \u015bluzowej ze szkodliwymi metabolitami<\/b>. Jego fermentacja przez bakterie jelitowe prowadzi do powstawania kr\u00f3tko\u0142a\u0144cuchowych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych, w tym ma\u015blanu, kt\u00f3ry od\u017cywia kom\u00f3rki nab\u0142onka okr\u0119\u017cnicy i uczestniczy w regulowaniu stanu zapalnego.<\/span><\/p>\n

Warzywa i owoce dostarczaj\u0105 nie tylko b\u0142onnika, lecz tak\u017ce folian\u00f3w, witamin, karotenoid\u00f3w i polifenoli. Z<\/b>wi\u0105zki te mog\u0105 ogranicza\u0107 stres oksydacyjny, wp\u0142ywa\u0107 na aktywno\u015b\u0107 enzym\u00f3w odpowiedzialnych za neutralizowanie substancji toksycznych i wspiera\u0107 prawid\u0142owe funkcjonowanie mikrobioty<\/b>.<\/span><\/p>\n

W badaniach analizuje si\u0119 m.in. warzywa kapustne, takie jak broku\u0142y, kalafior, kapusta i brukselka<\/b>. Zawieraj\u0105 one glukozynolany, z kt\u00f3rych powstaj\u0105 zwi\u0105zki uczestnicz\u0105ce w regulacji proces\u00f3w zwi\u0105zanych z namna\u017caniem kom\u00f3rek.<\/span><\/p>\n

Nie ma jednak podstaw do traktowania broku\u0142\u00f3w, pomidor\u00f3w czy owoc\u00f3w jagodowych jak samodzielnego \u015brodka zapobiegaj\u0105cego nowotworom<\/b>. Efekt ochronny jest najcz\u0119\u015bciej widoczny u os\u00f3b, kt\u00f3rych dieta jako ca\u0142o\u015b\u0107 opiera si\u0119 na produktach ro\u015blinnych, pe\u0142nych ziarnach i ma\u0142o przetworzonej \u017cywno\u015bci.<\/span><\/p>\n

To samo badanie z 2025 roku wykaza\u0142o, \u017ce ka\u017cde dodatkowe 30 g czerwonego i przetworzonego mi\u0119sa dziennie wi\u0105za\u0142o si\u0119 ze wzrostem ryzyka raka jelita grubego o 8 proc<\/b>. Silniejsza zale\u017cno\u015b\u0107 dotyczy\u0142a mi\u0119sa przetworzonego, czyli m.in. w\u0119dlin, kie\u0142bas, par\u00f3wek i bekonu.<\/span><\/p>\n

Znaczenie przypisuje si\u0119 \u017celazu hemowemu, zwi\u0105zkom N-nitrozowym oraz substancjom powstaj\u0105cym podczas w\u0119dzenia i obr\u00f3bki w wysokiej temperaturze<\/b>. Mog\u0105 one nasila\u0107 stres oksydacyjny i uszkadza\u0107 DNA.<\/span><\/p>\n

W Million Women Study alkohol by\u0142 elementem diety najmocniej zwi\u0105zanym ze wzrostem ryzyka. Ka\u017cde dodatkowe 20 g etanolu dziennie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z ryzykiem raka jelita grubego wy\u017cszym o 15 proc<\/b>.<\/span><\/p>\n

Etanol jest przekszta\u0142cany w aldehyd octowy – toksyczny i mutagenny zwi\u0105zek, kt\u00f3ry mo\u017ce uszkadza\u0107 DNA, zak\u0142\u00f3ca\u0107 mechanizmy jego naprawy i zwi\u0119ksza\u0107 powstawanie reaktywnych form tlenu<\/b>.<\/span><\/p>\n

Nowsze badania zwracaj\u0105 uwag\u0119 na\u00a0\u017cywno\u015b\u0107 ultraprzetworzon\u0105<\/b>. Do tej grupy nale\u017c\u0105 produkty wytwarzane przemys\u0142owo, zawieraj\u0105ce liczne dodatki, du\u017ce ilo\u015bci cukru, t\u0142uszczu lub soli i niewiele naturalnego b\u0142onnika.<\/span><\/p>\n

W badaniu obejmuj\u0105cym ponad 29 tys. kobiet, kt\u00f3re przesz\u0142y endoskopi\u0119 przed 50. rokiem \u017cycia, najwy\u017csze spo\u017cycie takiej \u017cywno\u015bci wi\u0105za\u0142o si\u0119 z prawdopodobie\u0144stwem wykrycia klasycznych gruczolak\u00f3w wy\u017cszym o 45 proc. Gruczolaki nie s\u0105 jeszcze nowotworem, ale cz\u0119\u015b\u0107 z nich mo\u017ce z czasem przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w raka<\/b>.<\/span><\/p>\n

Zale\u017cno\u015b\u0107 mo\u017ce wynika\u0107 nie tylko z obecno\u015bci dodatk\u00f3w technologicznych<\/b>. Dieta bogata w produkty ultraprzetworzone zazwyczaj zawiera mniej b\u0142onnika i mikroelement\u00f3w, a jednocze\u015bnie sprzyja nadmiernej masie cia\u0142a, insulinooporno\u015bci i przewlek\u0142emu stanowi zapalnemu.<\/span><\/p>\n

Badania nad rakiem jelita grubego nie wskazuj\u0105 jednego produktu, kt\u00f3ry zapobiega chorobie. Pokazuj\u0105 natomiast wyra\u017any podzia\u0142 mi\u0119dzy diet\u0105 wspieraj\u0105c\u0105 prawid\u0142owe \u015brodowisko jelita a modelem \u017cywienia zwi\u0119kszaj\u0105cym ekspozycj\u0119 na zwi\u0105zki rakotw\u00f3rcze i prozapalne<\/b>.<\/span><\/p>\n

B\u0142onnik, produkty pe\u0142noziarniste, wap\u0144 oraz du\u017cy udzia\u0142 \u017cywno\u015bci ro\u015blinnej wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ni\u017cszym ryzykiem. Cz\u0119ste spo\u017cywanie mi\u0119sa przetworzonego, alkoholu i \u017cywno\u015bci ultraprzetworzonej mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 w przeciwnym kierunku<\/b>. Zale\u017cno\u015bci te nie zast\u0119puj\u0105 jednak bada\u0144 przesiewowych, poniewa\u017c nowotw\u00f3r mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 tak\u017ce u os\u00f3b bez oczywistych czynnik\u00f3w ryzyka.<\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/i><\/span><\/p>\n

https:\/\/publications.iarc.who.int\/Book-And-Report-Series\/Iarc-Monographs-On-The-Identification-Of-Carcinogenic-Hazards-To-Humans\/Red-Meat-And-Processed-Meat-2018<\/span><\/p>\n

https:\/\/jamanetwork.com\/journals\/jamaoncology\/article-abstract\/2841354<\/span><\/p>\n

https:\/\/jamanetwork.com\/journals\/jamanetworkopen\/fullarticle\/2830147<\/span><\/p>\n

https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41467-024-55219-5<\/span><\/p>\n

https:\/\/cancer-code-europe.iarc.who.int\/<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jednych z najwa\u017cniejszych danych dostarczy\u0142o prospektywne badanie opublikowane w styczniu 2025 roku w czasopi\u015bmie “Nature Communications”. Naukowcy…<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":44581,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"miestas":[],"class_list":["post-44580","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sveikata-ir-grozis"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44580"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44580\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44581"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44580"},{"taxonomy":"miestas","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/miestas?post=44580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}