{"id":5923,"date":"2026-04-14T19:07:02","date_gmt":"2026-04-14T19:07:02","guid":{"rendered":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/04\/14\/pod-grunwaldem-moglo-nie-dojsc-do-bitwy-krzyzacy-czekali-z-dzialami-w-zupelnie-innym-miejscu\/"},"modified":"2026-04-14T19:07:02","modified_gmt":"2026-04-14T19:07:02","slug":"pod-grunwaldem-moglo-nie-dojsc-do-bitwy-krzyzacy-czekali-z-dzialami-w-zupelnie-innym-miejscu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/04\/14\/pod-grunwaldem-moglo-nie-dojsc-do-bitwy-krzyzacy-czekali-z-dzialami-w-zupelnie-innym-miejscu\/","title":{"rendered":"Pod Grunwaldem mog\u0142o nie doj\u015b\u0107 do bitwy. Krzy\u017cacy czekali z dzia\u0142ami w zupe\u0142nie innym miejscu"},"content":{"rendered":"

Cokolwiek by m\u00f3wi\u0107 o Krzy\u017cakach, jedno jest pewne \u2013 sami ich sobie na kark sprowadzili\u015bmy. Zrobi\u0142 to Konrad Mazowiecki w 1226 r. Nada\u0142 im dwa grody opodal dzisiejszego Torunia i ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105. S\u0105dzi\u0142, \u017ce zrobi\u0142 \u015bwietny interes. Pomyli\u0142 si\u0119<\/span><\/p>\n

\n

Pocz\u0105wszy od XIII wieku, na pograniczu polsko-pruskim coraz cz\u0119\u015bciej zacz\u0119\u0142o dochodzi\u0107 do zbrojnych potyczek. Plemienne i ponadplemienne organizacje pruskie ros\u0142y w si\u0142\u0119 i zacz\u0119\u0142y przeciwdzia\u0142a\u0107 nasilaj\u0105cej si\u0119 akcji chrystianizacyjnej i kolonizacyjnej ze strony polskiej. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od najazd\u00f3w na tereny pruskie, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w strefie polskich wp\u0142yw\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej Prusowie poczynali sobie coraz \u015bmielej, grabi\u0105c i pustosz\u0105c nadgraniczne ziemie, szczeg\u00f3lnie Mazowsze i Kujawy. Konrad Mazowiecki pr\u00f3bowa\u0142 wi\u0119c znale\u017a\u0107 sojusznika, kogo\u015b, kto za niego spacyfikuje poga\u0144skiego s\u0105siada. Postawi\u0142 na Zakon Szpitala Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, niepomny z\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144 w\u0119gierskich z Krzy\u017cakami, kt\u00f3rzy zaproszeni przez Andrzeja II, natychmiast pr\u00f3bowali stworzy\u0107 na nadanych sobie ziemiach niezale\u017cne pa\u0144stwo. Konrad naiwnie wierzy\u0142, \u017ce rycerze zakonni zapewni\u0105 mu spok\u00f3j na granicy, a on w tym czasie zdob\u0119dzie koron\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 i z czasem w\u0142\u0105czy Prusy do swego pa\u0144stwa.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Pipin okrutnie ukarany<\/h2>\n

W jaki spos\u00f3b zakon zacz\u0105\u0142 nawracanie Prus\u00f3w, ilustruje ju\u017c jego pierwszy kontakt z poga\u0144skim wielmo\u017c\u0105. Nazywa\u0142 si\u0119 Pipin, pochodzi\u0142 z Pomezanii i w 1231 r. opanowa\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 ziemi che\u0142mi\u0144skiej z grodami w Rogowie i Starogrodzie. Nast\u0119pnie ulokowa\u0142 si\u0119 w jakim\u015b grodzie nad jeziorem w pobli\u017cu p\u00f3\u017aniejszej Pig\u017cy \u2013 ta nazwa zosta\u0142a urobiona najpewniej od jego nazwiska. W miejscu, w kt\u00f3rym w Starogrodzie ko\u0142o Che\u0142mna istnia\u0142 gr\u00f3d, by\u0107 mo\u017ce ten zaj\u0119ty przez Pipina, powsta\u0142 p\u00f3\u017aniej zamek krzy\u017cacki. Zemsta Krzy\u017cak\u00f3w za zbrodnie pope\u0142niane na chrze\u015bcijanach by\u0142a okrutna. Ukarali wi\u0119c Pipina tak, jak to robili ze wszystkimi odst\u0119pcami od wiary lub \u015bwi\u0119tokradcami. Po schwytaniu przywi\u0105zali go do ko\u0144skiego ogona i powlekli do Torunia, gdzie go albo powieszono na pierwszym lepszym drzewie, albo te\u017c wykonano na nim kar\u0119 kiszek. Polega\u0142a na tym, \u017ce ofierze rozcinano brzuch, wydzierano trzewia i przybijano do drzewa. Nieszcz\u0119\u015bnik musia\u0142 biega\u0107 dooko\u0142a tak d\u0142ugo, a\u017c skona\u0142.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Potomkowie Pipina woleli nie dzieli\u0107 losu ojca. Po otrzymaniu od zakonu nada\u0144 ziemskich w okolicach Gont w Pomezanii, a p\u00f3\u017aniej te\u017c w rejonie Ostr\u00f3dy, walczyli po stronie Krzy\u017cak\u00f3w, sk\u0142adali im daniny, a nawet dostarczali woz\u00f3w i koni, kiedy gdzie\u015b w okolicy stawiano zamek. To samo musieli robi\u0107 inni pokonani przez zakon krzy\u017cacki Prusowie. Ci, kt\u00f3rzy podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 nie chcieli, mieli do wyboru \u015bmier\u0107 lub ucieczk\u0119 na Litw\u0119.<\/p>\n

C\u0142a ksi\u0105\u017c\u0119ce i puszka ze \u015bwi\u0119t\u0105 g\u0142ow\u0105<\/h2>\n

Spo\u015br\u00f3d w\u0142adc\u00f3w Polski pierwszy na Krzy\u017cakach pozna\u0142 si\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119 Pomorza Gda\u0144skiego \u015awi\u0119tope\u0142k. Zbudowa\u0142 gr\u00f3d w Sartowicach i jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 panuj\u0105cych zacz\u0105\u0142 pobiera\u0107 c\u0142o od statk\u00f3w p\u0142yn\u0105cych Wis\u0142\u0105. Pobiera\u0142 je r\u00f3wnie\u017c od statk\u00f3w krzy\u017cackich, a to w\u0142adzom zakonnym ju\u017c si\u0119 nie podoba\u0142o. W nocy z 3 na 4 grudnia 1242 roku, a wi\u0119c w wigili\u0119 \u015bw. Barbary, niewielki oddzia\u0142 krzy\u017cacki ze Starogrodu ko\u0142o Che\u0142mna zakrad\u0142 si\u0119 pod wa\u0142y obronne Sartowic i podst\u0119pnie zdoby\u0142 gr\u00f3d. Jak zwyczajni rabusie Krzy\u017cacy przetrz\u0105sn\u0119li w nim wszystkie pomieszczenia i \u201eznale\u017ali w pewnej piwnicy skrzyni\u0119, czyli kufer, a w nim srebrn\u0105 puszk\u0119, a w puszce g\u0142ow\u0119 \u015bwi\u0119tej Barbary\u201d. Cenn\u0105 relikwi\u0119 Krzy\u017cacy uznali za dar od Boga i natychmiast j\u0105 zrabowali.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Puszk\u0119 z zawarto\u015bci\u0105 uroczy\u015bcie przenie\u015bli do Che\u0142mna, a p\u00f3\u017aniej umie\u015bcili w kaplicy na zamku w Starogrodzie. Tu znajdowa\u0142a si\u0119 a\u017c do wybuchu wojny 13-letniej, kiedy to relikwiarz przeniesiono do Malborka. By\u0142 tam trzy lata, do zaj\u0119cia zamku przez wojska polskie. W 1457 roku po wkroczeniu na zamek kr\u00f3l Kazimierz Jagiello\u0144czyk podarowa\u0142 relikwi\u0119 klasztorowi w Czerwi\u0144sku i tutaj znajduje si\u0119 do dzisiaj (herma, czyli relikwiarz\u00a0 w kszta\u0142cie popiersia, przechowywana jest na plebanii bazyliki Zwiastowania NMP). Znacznie gorzej historia obesz\u0142a si\u0119 z sartowickim grodem. Zniszczony zosta\u0142 podczas wojny pomi\u0119dzy \u015awi\u0119tope\u0142kiem i Krzy\u017cakami, po czym na miejscu zabudowa\u0144 postawiono kaplic\u0119 pod wezwaniem \u015bw. Barbary. Sta\u0142a jeszcze w XVII w., p\u00f3\u017aniej uleg\u0142a zniszczeniu. Dzi\u015b tam, gdzie kiedy\u015b sta\u0142 gr\u00f3d (charakterystyczne wzniesienie we wsi Sartowice w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 8 km od \u015awiecia nad Wis\u0142\u0105, odci\u0119te od wschodu i zachodu g\u0142\u0119bokimi w\u0105wozami), znajduje si\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 zbudowany w XIX wieku.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Krzy\u017cacy dobrzy, Krzy\u017cacy \u017ali<\/h2>\n

Przez ca\u0142y XIII w. ksi\u0105\u017c\u0119ta polscy uwa\u017cali Krzy\u017cak\u00f3w za sojusznik\u00f3w. Gdy w 1241 r. po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kraju najechali Tatarzy, jaki\u015b oddzia\u0142 krzy\u017cacki wspomaga\u0142 rycerstwo polskie w bitwie pod Legnic\u0105. O tym, \u017ce zakon nie b\u0119dzie jednak sojusznikiem Polski, nasi przodkowie przekonali si\u0119 bardzo szybko. W 1308 r. po Pomorze Gda\u0144skie si\u0119gn\u0105\u0107 postanowili Brandenburczycy. W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek nie by\u0142 w stanie przyj\u015b\u0107 z pomoc\u0105 za\u0142odze obl\u0119\u017conego Gda\u0144ska, dlatego zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o pomoc do Krzy\u017cak\u00f3w. Ci ch\u0119tnie si\u0119 zgodzili. Przegnali Brandenburczyk\u00f3w spod Gda\u0144ska, ale nie po to, by zwr\u00f3ci\u0107 go \u0141okietkowi. Wieczorem 12 listopada 1308 r. sami zaj\u0119li miasto i dokonali rzezi w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w. Jak zeznawano w p\u00f3\u017aniejszych procesach, \u201ekrwi p\u0142yn\u0119\u0142o po ulicach tyle, \u017ce psy j\u0105 liza\u0142y, a mordowanym nie pozwalano doko\u0144czy\u0107 nawet spowiedzi\u201d. Prawdopodobnie zgin\u0119\u0142o oko\u0142o tysi\u0105ca mieszczan, w tym dzieci w ko\u0142yskach. Gdy dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym ksi\u0105\u017c\u0119 inowroc\u0142awski Kazimierz, kt\u00f3ry w imieniu \u0141okietka zarz\u0105dza\u0142 Pomorzem, wyjecha\u0142 w \u015brodku nocy z Tczewa i nad ranem pojawi\u0142 si\u0119 w obozie krzy\u017cackim pod Gda\u0144skiem. Dowodz\u0105cy Krzy\u017cakami Henryk von Plotzke by\u0142 akurat na mszy.<\/p>\n

Pruski mistrz krajowy przyj\u0105\u0142 ksi\u0119cia bardzo uprzejmie, ale o opuszczeniu Gda\u0144ska s\u0142ysze\u0107 nie chcia\u0142. Chocia\u017c Kazimierz b\u0142aga\u0142 go, by \u201ezaniecha\u0142 zdobywania, niszczenia i palenia kraju\u201d, von Plotzke odm\u00f3wi\u0142. Zdoby\u0142 si\u0119 nawet na szczero\u015b\u0107. Powiedzia\u0142, \u017ce \u201ebardzo mu si\u0119 podoba\u0142o, \u017ce Kazimierz z bratem kraj ten trzymali ni\u017c kto inny, pot\u0119\u017cniejszy, i \u017ce on sam posiada\u0107 go teraz woli, ni\u017cby si\u0119 komu innemu mia\u0142 dosta\u0107\u201d. Jeszcze tego samego dnia ksi\u0105\u017c\u0119 Kazimierz wr\u00f3ci\u0142 do Tczewa, ale tutaj czeka\u0142a go nast\u0119pna przykra niespodzianka. Oddzia\u0142y krzy\u017cackie w\u0142a\u015bnie zajmowa\u0142y miasto i szykowa\u0142y si\u0119 do szturmu na gr\u00f3d. Nie mog\u0105c go obroni\u0107, Kazimierz opu\u015bci\u0142 go wraz z za\u0142og\u0105 i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do \u015awiecia, ale wkr\u00f3tce i ten gr\u00f3d zosta\u0142 zaj\u0119ty przez Krzy\u017cak\u00f3w.<\/p>\n

Pierwotny zesp\u00f3\u0142 warowny w Gda\u0144sku zbudowany zosta\u0142 przez Piast\u00f3w w drugiej po\u0142owie X w. Drewniany dw\u00f3r po\u0142o\u017cony by\u0142 mi\u0119dzy brzegiem rzeczki Mot\u0142awy a wsp\u00f3\u0142czesnymi ulicami: Sukiennicz\u0105, Wartk\u0105, Karpi\u0105 i Na Dylach. Po zamku wybudowanym przez Krzy\u017cak\u00f3w pozosta\u0142o niewiele: wycinek zewn\u0119trznego muru obronnego i baszty oraz usytuowana nieopodal Baszta \u0141ab\u0119d\u017a (dawniej Rybacka). Pozosta\u0142o\u015bci budowli mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 przy ulicy Wartkiej na terenie zwanym Zamczyskiem (400 m na p\u00f3\u0142noc od \u017burawia Gda\u0144skiego). Gr\u00f3d w Tczewie znajdowa\u0142 si\u0119 w dolinie Wis\u0142y. Od zachodu przylega\u0142 do wzg\u00f3rza, na kt\u00f3rym zbudowano miasto, i s\u0105siadowa\u0142 z klasztorem Dominikan\u00f3w.<\/p>\n

Mury Lipienka i drewniane grody<\/h2>\n

W okresie ca\u0142ego swojego panowania W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek stara\u0142 si\u0119, by odzyska\u0107 Pomorze. Ku oburzeniu Ko\u015bcio\u0142a sprzymierzy\u0142 si\u0119 nawet z poga\u0144sk\u0105 Litw\u0105, ale Krzy\u017cacy okazali si\u0119 silnym przeciwnikiem. Gdy \u0141okietkowi uda\u0142o si\u0119 zgromadzi\u0107 armi\u0119 i zaatakowa\u0142 si\u0142y krzy\u017cackie w ziemi che\u0142mi\u0144skiej, mia\u0142 trudno\u015bci ze zdobyciem nawet mniejszych zamk\u00f3w. Kowalewo i Lipienko wojska polskie (wspomagane posi\u0142kami w\u0119gierskimi i ruskimi) oblega\u0142y jesieni\u0105 1330 r. \u0141okietek roz\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 obozem pod murami Lipienka. Osobi\u015bcie kierowa\u0142 jego obl\u0119\u017ceniem, uda\u0142o mu si\u0119 nawet \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 machiny miotaj\u0105ce. Obron\u0105 zamku dowodzi\u0142 komtur ziemi che\u0142mi\u0144skiej Otto von Luterberg, kt\u00f3ry mia\u0142 do dyspozycji siln\u0105 za\u0142og\u0119.<\/p>\n

Krzy\u017cacy zbudowali zamek tu\u017c przed pojawieniem si\u0119 tam wojsk polskich i nie jest wykluczone, \u017ce nie by\u0142 jeszcze uko\u0144czony. Twierdza sta\u0142a na d\u0142ugim p\u00f3\u0142wyspie, kt\u00f3ry zewsz\u0105d otacza\u0142y podmok\u0142e \u0142\u0105ki, bagna i wody jeziora. Zamek mo\u017cna by\u0142o zdobywa\u0107 tylko od strony przedzamcza, na kt\u00f3re wje\u017cd\u017ca\u0142o si\u0119 od wschodu przez wybit\u0105 w murze obronnym bram\u0119. Dost\u0119pu do niej broni\u0142 naje\u017cony strzelnicami budynek oraz szeroka na 20 m i g\u0142\u0119boka na 4 m fosa. Wojska kr\u00f3lewskie sta\u0142y pod murami Lipienka prawie dwa tygodnie, ale ponawiane co jaki\u015b czas szturmy nie przynios\u0142y efektu. Polakom zacz\u0105\u0142 doskwiera\u0107 brak \u017cywno\u015bci i paszy, zacz\u0119li wi\u0119c pustoszy\u0107 tereny ziemi che\u0142mi\u0144skiej. By zapobiec dewastacji kraju, komtur grudzi\u0105dzki zaproponowa\u0142 rozejm.<\/p>\n

Latem nast\u0119pnego roku zaatakowali Krzy\u017cacy. Ich armia wkroczy\u0142a na ziemie polskie, docieraj\u0105c a\u017c do Kalisza i Sieradza. Szczup\u0142e si\u0142y polskie mog\u0142y tylko pod\u0105\u017ca\u0107 w \u015blad za nimi, a drewniane w wi\u0119kszo\u015bci polskie grody p\u0142on\u0119\u0142y jak pochodnie. Dosz\u0142o tylko do jednej powa\u017cnej bitwy, na kt\u00f3r\u0105 z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 kilka potyczek. Najpierw pod Radziejowem Polacy zaskoczyli tyln\u0105 stra\u017c armii krzy\u017cackiej, odnosz\u0105c zwyci\u0119stwo, a kilka godzin p\u00f3\u017aniej odpoczywaj\u0105ce pod P\u0142owcami wojska kr\u00f3lewskie zaskoczy\u0142 spiesz\u0105cy z pomoc\u0105 drugi oddzia\u0142 si\u0142 krzy\u017cackich. Trudno powiedzie\u0107, kto zwyci\u0119\u017cy\u0142, bo obie strony wycofa\u0142y si\u0119 z pola walki z du\u017cymi stratami. Zamek w Lipienku (woj. kujawsko-pomorskie, powiat che\u0142mi\u0144ski, gmina Lisewo) ulokowany by\u0142 na p\u00f3\u0142wyspie, kt\u00f3ry wcina\u0142 si\u0119 w jezioro zwane dzisiaj Zamkowym. Obecnie z zamku w\u0142a\u015bciwego zachowa\u0142y si\u0119 fragmenty mur\u00f3w, kolebkowo sklepiona piwnica w okolicach bramy wjazdowej, znaczne fragmenty mur\u00f3w wzmacniaj\u0105cych skarpy wzniesienia i fosy, a tak\u017ce mur przeciwskarpy fosy.<\/p>\n

Bitwa pod P\u0142owcami zosta\u0142a upami\u0119tniona w 1961 r. 22-metrowym obeliskiem. Zaj\u0105\u0142 miejsce pomnika, kt\u00f3ry sta\u0142 tu przez sto lat, pocz\u0105wszy od 1818 roku. W jego fundament wbudowany by\u0142 g\u0142az narzutowy z napisem u\u0142o\u017conym przez Juliana Ursyna Niemcewicza: \u201eR\u2013u 1331 d. 27 Wrzes. za W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka, kr\u00f3la polsk. mieysce s\u0142awne zwyci\u0119stwem nad Krzy\u017cakami odniesionem i pochowaniem rycerz\u00f3w polskich wraz z 2000 Krzy\u017cakami tu pod P\u0142owcami poleg\u0142ych. 1818 r. J.B.\u201d. Podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej pomnik zosta\u0142 zniszczony\u00a0 przez armi\u0119 prusk\u0105. Poniewa\u017c ocala\u0142o zdj\u0119cie g\u0142azu z czytelnym napisem, zosta\u0142 skrupulatnie zrekonstruowany.<\/p>\n

Zdrada starosty i dzia\u0142a Kurz\u0119tnika<\/h2>\n

Kolejne zbrojne starcie zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1409 r., ale wcze\u015bniej zar\u00f3wno Polacy, jak i Krzy\u017cacy solidnie si\u0119 do niego szykowali. Wzmacniano zamki, kupowano bro\u0144, gromadzono zapasy \u017cywno\u015bci i werbowano szpieg\u00f3w. W tej ostatniej dziedzinie Krzy\u017cacy zdobyli pewn\u0105 przewag\u0119 \u2013 uda\u0142o im si\u0119 pozyska\u0107 szpiega pierwszorz\u0119dnej rangi. Tomek z W\u0119gleszyna herbu Jelita by\u0142 jednym z najwy\u017cszych dostojnik\u00f3w w Koronie. Przed wybuchem wielkiej wojny w 1409 r. pe\u0142ni\u0142 urz\u0105d kasztelana sandomierskiego, starosty generalnego Wielkopolski i starosty bydgoskiego. Zapewnia\u0142o mu to szeroki dost\u0119p do tajnych informacji dotycz\u0105cych sytuacji politycznej w Polsce, i wiele przes\u0142anek zdaje si\u0119 wskazywa\u0107, \u017ce istotnie jakie\u015b informacje Krzy\u017cakom dostarcza\u0142. W jednym z list\u00f3w komtur krzy\u017cacki ze \u015awiecia informuje wielkiego mistrza, \u017ce \u201epan starosta Thomken\u201d przes\u0142a\u0142 mu \u201ew szczeg\u00f3lnej tajemnicy\u201d pisma informuj\u0105ce o zamierzeniach militarnych Polski.<\/p>\n

Tomek z W\u0119gleszyna zmar\u0142 w 1409 r., tu\u017c po wybuchu wojny, w okoliczno\u015bciach, kt\u00f3re mog\u0105 budzi\u0107 zastanowienie. Wed\u0142ug D\u0142ugosza na wie\u015b\u0107 o zdobyciu przez Krzy\u017cak\u00f3w Bydgoszczy dozna\u0142 apopleksji. Podczas ataku nie przebywa\u0142 w grodzie, a burgrabi\u0105 bydgoskiego zamku by\u0142 w\u00f3wczas Bernard, kt\u00f3rego w Polsce otwarcie oskar\u017cano o zdrad\u0119. Bernarda bezpo\u015brednio po kl\u0119sce Bydgoszczy W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o ukara\u0142 wi\u0119zieniem. Niewykluczone zatem, \u017ce starosta wcale nie zmar\u0142 na skutek apopleksji, lecz \u2013 skompromitowany \u2013 pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo b\u0105d\u017a zosta\u0142 wr\u0119cz zlikwidowany za zdradzieckie knowania z Krzy\u017cakami. O wyniku wielkiej wojny z Krzy\u017cakami zadecydowa\u0142o zwyci\u0119stwo w bitwie pod Grunwaldem, ale niewiele brakowa\u0142o, by do rozstrzygni\u0119cia dosz\u0142o ju\u017c pod Kurz\u0119tnikiem. Tamtejszej przeprawy przez Drw\u0119c\u0119 chroni\u0142y g\u0142\u00f3wne si\u0142y wojsk krzy\u017cackich, wyposa\u017cone w bombardy takie jak ta, kt\u00f3ra obecnie znajduje si\u0119 w zbiorach muzeum w Kwidzynie. Na szcz\u0119\u015bcie dow\u00f3dztwo armii polsko-litewskiej zorientowa\u0142o si\u0119 w sytuacji i zmieni\u0142o kierunek marszu. Gr\u00f3d w Bydgoszczy usytuowany by\u0142 nad Brd\u0105 w okolicy dzisiejszego placu Ko\u015bcieleckich, ul. Grodzkiej i Bernardy\u0144skiej. Wzg\u00f3rze, kt\u00f3re tam si\u0119 znajdowa\u0142o jeszcze w XIX w., zosta\u0142o zniwelowane i zabudowane. Z zamku w Kurz\u0119tniku (wie\u015b po\u0142o\u017cona nad Drw\u0119c\u0105, ok. 4 km od Nowego Miasta Lubawskiego) pozosta\u0142y do dzi\u015b mury przyziemia wie\u017c i resztki mur\u00f3w podzamcza.<\/p>\n

Kopiec wojny i kamie\u0144 pokoju<\/h2>\n

Wielka wojna okaza\u0142a si\u0119 dla pa\u0144stwa zakonu krzy\u017cackiego zgubna. Od tej pory wszystkie starcia polsko-krzy\u017cackie odbywa\u0142y si\u0119 ju\u017c na terenie Prus, co z jednej strony spowodowa\u0142o niezadowolenie poddanych z krzy\u017cackich rz\u0105d\u00f3w, z drugiej za\u015b prowadzi\u0142o do wielkich zniszcze\u0144 w kraju. Najbardziej niszcz\u0105ca dla Prus by\u0142a wojna w 1414 r. By uniemo\u017cliwi\u0107 Polakom zaprowiantowanie, Krzy\u017cacy na terenie swego kraju zastosowali taktyk\u0119 \u201ewypalonej ziemi\u201d. R\u00f3wnie\u017c wojska unii bezkarnie buszowa\u0142y po Prusach i pustoszy\u0142y je, by zdoby\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 i \u0142upy. W odleg\u0142o\u015bci ok. 15 km od Grudzi\u0105dza znajduje si\u0119 wie\u015b Plemi\u0119ta, a tu charakterystyczne wzniesienie w kszta\u0142cie kopca. Okoliczna ludno\u015b\u0107 d\u0142ugo wierzy\u0142a, \u017ce ongi\u015b sta\u0142 tutaj pa\u0142ac ksi\u0105\u017c\u0119cy i \u017ce jej w\u0142a\u015bcicieli pochowano wewn\u0105trz tego kopca. W latach 70. XX w. wzniesieniem zainteresowali si\u0119 archeolodzy. Kopiec przebadano i odkryto pozosta\u0142o\u015bci drewnianej wie\u017cy mieszkalno-obronnej z XIV\u2013XV wieku. Jej w\u0142a\u015bcicielem by\u0142 najprawdopodobniej jaki\u015b \u015brednio zamo\u017cny rycerz, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce zgin\u0105\u0142 tutaj wraz z rodzin\u0105, skoro poza narz\u0119dziami i broni\u0105 w wypalonych zgliszczach wie\u017cy znaleziono r\u00f3wnie\u017c ko\u015bci 2 m\u0119\u017cczyzn, 3 kobiet i 4 dzieci.<\/p>\n

\u0141atwo mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 dramat, kt\u00f3ry si\u0119 tutaj rozegra\u0142. W 1414 r., kiedy pobliski zamek krzy\u017cacki w Brodnicy by\u0142 oblegany przez armi\u0119 polsko-litewsk\u0105, jej podjazd pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c w Plemi\u0119tach. Wie\u015b stanowi\u0142a wtedy w\u0142asno\u015b\u0107 rycerza che\u0142mi\u0144skiego Kunczego, kt\u00f3ry prawdopodobnie by\u0142 w\u015br\u00f3d obro\u0144c\u00f3w. Wie\u017ca mog\u0142a oprze\u0107 si\u0119 nachalnemu s\u0105siadowi lub nielicznej grupie rabusi\u00f3w, ale nie silniejszemu liczebnie oddzia\u0142owi zbrojnych. Podpalona przez naje\u017ad\u017ac\u00f3w sp\u0142on\u0119\u0142a doszcz\u0119tnie, grzebi\u0105c w zgliszczach obro\u0144c\u00f3w. Wojna g\u0142odowa nie zako\u0144czy\u0142a sporu polsko-krzy\u017cackiego. Nie by\u0142a go w stanie zako\u0144czy\u0107 tak\u017ce wojna, kt\u00f3ra wybuch\u0142a ju\u017c w sierpniu 1422 r. Pok\u00f3j, zawarty dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej nad jeziorem Me\u0142no, te\u017c niczego nie za\u0142atwia\u0142. Litwa otrzyma\u0142a \u017bmud\u017a, kt\u00f3ra od dawna by\u0142a ju\u017c w jej r\u0119ku, Polska za\u015b niewielki obszar na lewym brzegu Wis\u0142y, naprzeciw Torunia, ale jednocze\u015bnie ponownie musia\u0142a zrezygnowa\u0107 z ziem Pomorza Gda\u0144skiego oraz ziemi che\u0142mi\u0144skiej. Sp\u00f3r pozostawa\u0142 nierozwi\u0105zany. Porozumienie zawarto pono\u0107 na wielkim g\u0142azie, kt\u00f3ry do dzi\u015b le\u017cy opodal brzeg\u00f3w jeziora.<\/p>\n

Wie\u015b Plemi\u0119ta znajduje si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 15 km na wsch\u00f3d od Grudzi\u0105dza. Znalezione tu przedmioty eksponowane s\u0105 w muzeum w Grudzi\u0105dzu. Jezioro Me\u0142no po\u0142o\u017cone jest w odleg\u0142o\u015bci ok. 25 km na wsch\u00f3d od Grudzi\u0105dza przy trakcie kolejowym do Brodnicy. Nad jeziorem le\u017cy g\u0142az, na kt\u00f3rym wed\u0142ug mieszka\u0144c\u00f3w podpisano pok\u00f3j z Krzy\u017cakami.<\/p>\n

Misja trzech Komtur\u00f3w<\/h2>\n

W 1431 roku wojna wybuch\u0142a ponownie. Krzy\u017cacy zaatakowali Polsk\u0119, mimo \u017ce wcze\u015bniej zapewniali, \u017ce tego nie uczyni\u0105. Konsternacja i oburzenie zapanowa\u0142y wsz\u0119dzie, nawet w Prusach. Tutejsze rycerstwo i miasta otwarcie zacz\u0119\u0142y manifestowa\u0107 niech\u0119\u0107 do Krzy\u017cak\u00f3w. W 1432 roku rycerze pruscy, kt\u00f3rych wielki mistrz wezwa\u0142 do udzia\u0142u w wyprawie na Polsk\u0119, odm\u00f3wili wyj\u015bcia w pole, po czym przez 8 dni stali bezczynnie nad granic\u0105 i po skonsumowaniu zapas\u00f3w powr\u00f3cili do dom\u00f3w. Podobnie uczyni\u0142o pospolite ruszenie, kt\u00f3re przez 4 tygodnie tkwi\u0142o pod Brodnic\u0105 i burzy\u0142o si\u0119. Odt\u0105d buntownicze nastroje miejscowej ludno\u015bci przeciwko Krzy\u017cakom nasila\u0142y si\u0119. Pod koniec 1453 r. w miastach m\u00f3wiono ju\u017c tylko o otwartym powstaniu przeciwko zakonowi, w takiej wi\u0119c sytuacji z Malborka wyruszy\u0142o do Torunia trzech wysokich dostojnik\u00f3w krzy\u017cackich z wielkim marsza\u0142kiem zakonu na czele. Zamierzali dogada\u0107 si\u0119 z przyw\u00f3dcami konfederat\u00f3w, ale na rozmowy by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Gdy zbli\u017cali si\u0119 do Torunia, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce powstanie przeciwko Krzy\u017cakom w\u0142a\u015bnie wybuch\u0142o. By\u0142 pocz\u0105tek lutego 1454 r.<\/p>\n

Wys\u0142annicy krzy\u017caccy schronili si\u0119 na zamku w Papowie Biskupim. S\u0105dzili, \u017ce dotrwaj\u0105 tu do nadej\u015bcia oddzia\u0142\u00f3w krzy\u017cackich, a tymczasem zamiast nich pod murami zamku stan\u0119\u0142a grupa powsta\u0144c\u00f3w wspomagana przez czeskich najemnik\u00f3w. Oddzia\u0142em dowodzi\u0142 rycerz z ziemi che\u0142mi\u0144skiej Otto Machwitz, jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w antykrzy\u017cackiej konfederacji. Z wys\u0142annikami zakonu nie zamierza\u0142 negocjowa\u0107. Za\u017c\u0105da\u0142, by natychmiast si\u0119 poddali. Nieliczna za\u0142oga krzy\u017cacka nie by\u0142a w stanie obroni\u0107 zamku. Powsta\u0144cy zdobyli go w zaledwie jeden dzie\u0144 i trzej dostojnicy zakonu dostali si\u0119 do niewoli. Wraz z miejscowym prokuratorem odes\u0142ano ich do Torunia. W\u015br\u00f3d przekle\u0144stw i wyzwisk posp\u00f3lstwa oprowadzano ich po ulicach, p\u00f3\u017aniej osadzono w wi\u0119zieniu i trzymano tam w potwornych warunkach par\u0119 lat. W ko\u0144cu wyszli na wolno\u015b\u0107, kiedy dooko\u0142a trwa\u0142a ju\u017c wojna. Do historii przesz\u0142a pod nazw\u0105 trzynastoletniej.<\/p>\n

Papowo Biskupie znajduje si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci ok. 30 km od Torunia i 12 km na po\u0142udnie od Che\u0142mna. Do dnia dzisiejszego zachowa\u0142y si\u0119 tu ruiny zamku, kt\u00f3ry prawdopodobnie zosta\u0142 cz\u0119\u015bciowo spalony i zburzony w 1458 roku. Z mur\u00f3w pozyskiwano materia\u0142y budowlane, m.in. do powstaj\u0105cego w Che\u0142m\u017cy seminarium duchownego. Zachowa\u0142y si\u0119 \u2013 do wysoko\u015bci pierwszego pi\u0119tra \u2013 mury skrzyd\u0142a p\u00f3\u0142nocnego zamku i po cz\u0119\u015bci \u2013 wschodniego i zachodniego.<\/p>\n

Dwie bitwy<\/h2>\n

Trudno zliczy\u0107, ilu malarzy, grafik\u00f3w i drzeworytnik\u00f3w uwieczni\u0142o bitw\u0119 pod Grunwaldem. Bitwa pod Chojnicami nie mia\u0142a ju\u017c tyle szcz\u0119\u015bcia. Powsta\u0142 chyba tylko jeden obraz, kt\u00f3ry j\u0105 upami\u0119tni\u0142. Namalowa\u0142 go ma\u0142o znany malarz niemiecki Fryderyk Grotemayer w 1904 r. Obraz powsta\u0142 na zam\u00f3wienie Rady Miejskiej Chojnic i najprawdopodobniej przez ca\u0142y czas prezentowany by\u0142 w tamtejszym ratuszu. Dopiero w roku 1969 zosta\u0142 przekazany miejscowemu muzeum. Po konserwacji dokonanej w 1990 r. by\u0142 wystawiany w Bramie Cz\u0142uchowskiej, po czym niedawno powr\u00f3ci\u0142 do ratusza, do sali obrad. Bitwa pod \u015awiecinem w og\u00f3le nie zosta\u0142a sportretowana, ale od 2006 r. w ka\u017cd\u0105 pierwsz\u0105 sobot\u0119 sierpnia na obrze\u017cach wsi odtwarza j\u0105 grupa zapale\u0144c\u00f3w z kilku bractw rycerskich. Bitwy pod Chojnicami i pod \u015awiecinem mia\u0142y znacz\u0105cy wp\u0142yw na przebieg wojny mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Krzy\u017cakami. Pierwsza wyd\u0142u\u017cy\u0142a j\u0105 na kolejne lata, druga za\u015b przechyli\u0142a szal\u0119 zwyci\u0119stwa na stron\u0119 Polski. W 1466 r. zawarto pok\u00f3j, dzi\u0119ki kt\u00f3remu odzyskali\u015bmy Pomorze Gda\u0144skie i ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105, za\u015b wielki mistrz krzy\u017cacki sta\u0142 si\u0119 lennikiem kr\u00f3la Polski.<\/p>\n

Krzy\u017cacy pr\u00f3bowali zmieni\u0107 te ci\u0119\u017ckie dla nich warunki. Pocz\u0105tkowo stawiali bierny op\u00f3r, a w ko\u0144cu uciekli si\u0119 do buntu. Wielki mistrz Albrecht Hohenzollern odm\u00f3wi\u0142 z\u0142o\u017cenia ho\u0142du lennego i w 1519 r. wojska polskie wkroczy\u0142y do Prus. Krzy\u017cacy nie potrafili si\u0119 im przeciwstawi\u0107. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce nadej\u015bcie wielkiej armii z Niemiec mo\u017ce zmieni\u0107 sytuacj\u0119. Zebra\u0142a si\u0119 we wrze\u015bniu 1520 r. we Frankfurcie nad Odr\u0105 i rozpocz\u0119\u0142a marsz na wsch\u00f3d. Gdy wkroczy\u0142a na ziemie Pomorza Gda\u0144skiego, bez walki skapitulowa\u0142y Chojnice, Starogard Gda\u0144ski i Tczew, ale pr\u00f3by pokonania Wis\u0142y nawet nie podj\u0119to, bo przeciwleg\u0142y brzeg rzeki by\u0142 dobrze strze\u017cony przez Polak\u00f3w. Zaci\u0119\u017cna armia krzy\u017cacka dotar\u0142a do Gda\u0144ska i stan\u0119\u0142a obozem na Biskupiej G\u00f3rce na po\u0142udniowy zach\u00f3d od G\u0142\u00f3wnego Miasta.<\/p>\n

Dow\u00f3dcy krzy\u017caccy \u2013 Wolf von Sch\u00f6nburg i Wilhelm von Isenburg \u2013 przede wszystkim \u017c\u0105dali i straszyli. Namawiali miasto do powrotu pod w\u0142adz\u0119 zakonu, obiecuj\u0105c przywileje znacznie skromniejsze ni\u017c te, kt\u00f3re Gda\u0144sk dosta\u0142 od kr\u00f3la Polski, nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce Rada Miejska odm\u00f3wi\u0142a. Wtedy Krzy\u017cacy zagrozili, \u017ce zr\u00f3wnaj\u0105 Gda\u0144sk z ziemi\u0105 i Rada wys\u0142a\u0142a swych przedstawicieli na rokowania do obozu na Biskupiej G\u00f3rce. Rozmowy zako\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem, wi\u0119c Krzy\u017cacy rozpocz\u0119li ostrza\u0142 miasta z wszystkich posiadanych przez siebie dzia\u0142. Odpowied\u017a artylerii gda\u0144skiej okaza\u0142a si\u0119 jednak skuteczniejsza. Gdy nazajutrz sytuacja si\u0119 powt\u00f3rzy\u0142a, \u201ewielka armia\u201d odesz\u0142a do Oliwy, po czym \u017co\u0142nierze zaci\u0119\u017cni zacz\u0119li si\u0119 rozchodzi\u0107. Losy zakonu by\u0142y wi\u0119c przes\u0105dzone.<\/p>\n

Biskupia G\u00f3rka le\u017cy dzisiaj w obr\u0119bie Gda\u0144ska. Po buncie gda\u0144szczan przeciw Stefanowi Batoremu w 1577 r. i ostrzelaniu st\u0105d miasta przez wojska polskie w\u0142adze miejskie postanowi\u0142y Biskupi\u0105 G\u00f3rk\u0119 ufortyfikowa\u0107. Kilka ze wzniesionych w XVII w. bastion\u00f3w \u2013 Zbawiciel, Po\u015bredni, Ostror\u00f3g i Vigillance \u2013 cz\u0119\u015bciowo zachowa\u0142o si\u0119 do dzisiaj.<\/p>\n

Nieoczekiwana zmiana miejsc<\/h2>\n

W 1525 r. pa\u0144stwo krzy\u017cackie w Prusach przesta\u0142o istnie\u0107. Zakon zosta\u0142 tutaj rozwi\u0105zany, a jego pa\u0144stwo przemienione w \u015bwieckie ksi\u0119stwo. Co do Krzy\u017cak\u00f3w, to przetrwali oni jedynie w Niemczech. Stali si\u0119 bractwem duchownym, a tytu\u0142 wielkiego mistrza przypada\u0142 zawsze komu\u015b z rodu Habsburg\u00f3w. W styczniu 1741 roku, podczas tzw. pierwszej wojny \u015bl\u0105skiej, pod mury zamku w Namys\u0142owie na \u015al\u0105sku podesz\u0142a armia kr\u00f3la pruskiego Fryderyka II Wielkiego. Ironii dziej\u00f3w zawdzi\u0119cza\u0107 nale\u017cy fakt, \u017ce wywodzi\u0142 si\u0119 on z rodu Hohenzollern\u00f3w, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142 te\u017c ostatni wielki mistrz zakonu krzy\u017cackiego w Prusach Albrecht Hohenzollern. W tym samym czasie Namys\u0142owa broni\u0142y co prawda wojska cesarskie, ale nale\u017ca\u0142 on do zakonu krzy\u017cackiego i by\u0142 zarz\u0105dzany przez ich prokuratora. Obro\u0144cy bronili zamku przez trzy dni. Poddali si\u0119, gdy ostrzelane artyleri\u0105 przeciwnika zabudowania zacz\u0119\u0142y p\u0142on\u0105\u0107. Prusacy zaj\u0119li zamek, po czym wydali go na \u0142up \u017co\u0142nierzy i mieszczan, kt\u00f3rzy wynie\u015bli stamt\u0105d wszystko, co si\u0119 da\u0142o, \u0142\u0105cznie z drzwiami i oknami.<\/p>\n

Zamek w Namys\u0142owie przetrwa\u0142 do dzi\u015b. Po wyj\u015bciu z dworca PKP nale\u017cy skr\u0119ci\u0107 w ulic\u0119 Podwale i i\u015b\u0107 wzd\u0142u\u017c miejskich mur\u00f3w obronnych. Po kilkuset metrach wida\u0107 ju\u017c zamek.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cokolwiek by m\u00f3wi\u0107 o Krzy\u017cakach, jedno jest pewne \u2013 sami ich sobie na kark sprowadzili\u015bmy. Zrobi\u0142 to Konrad Mazowiecki w 1226 r. Nada\u0142 im dwa grody opodal dzisiejszego Torunia i ziemi\u0119 che\u0142mi\u0144sk\u0105. S\u0105dzi\u0142, \u017ce zrobi\u0142 \u015bwietny interes. Pomyli\u0142 si\u0119 Pocz\u0105wszy od XIII wieku, na pograniczu polsko-pruskim coraz cz\u0119\u015bciej zacz\u0119\u0142o dochodzi\u0107 do zbrojnych potyczek. Plemienne i […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":5924,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"miestas":[],"class_list":["post-5923","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mokslas"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5923"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5923\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5923"},{"taxonomy":"miestas","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/miestas?post=5923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}