Ca\u0142y Trybuna\u0142 Konstytucyjny do wymiany? Po burzliwych wydarzeniach w TK politycy coraz g\u0142o\u015bniej m\u00f3wi\u0105 o \u201eresecie konstytucyjnym\u201d. W gr\u0119 wchodzi zako\u0144czenie kadencji wszystkich s\u0119dzi\u00f3w i wyb\u00f3r nowego sk\u0142adu. Kto chce takiej rewolucji, czy pozwala na ni\u0105 prawo i co zmieni\u0142oby si\u0119 dla Polak\u00f3w?<\/p>\n
Wymiana ca\u0142ego sk\u0142adu Trybuna\u0142u Konstytucyjnego, nowe zasady wyboru s\u0119dzi\u00f3w, a nawet ograniczenie ich liczby. Takie propozycje pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy szukaj\u0105 sposobu na zako\u0144czenie wieloletniego konfliktu wok\u00f3\u0142 TK. Coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wi\u0105 przy tym o \u201eresecie konstytucyjnym\u201d.<\/p>\n
Dyskusj\u0119 przyspieszy\u0142y wydarzenia z 30 pa\u017adziernika. Przed siedzib\u0105 Trybuna\u0142u pojawi\u0142a si\u0119 policja, dosz\u0142o do protest\u00f3w, a prezydent Karol Nawrocki przerwa\u0142 podr\u00f3\u017c do Senegalu i wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy. W centrum sporu znalaz\u0142o si\u0119 kierownictwo instytucji i prawo do wykonywania obowi\u0105zk\u00f3w przez s\u0119dzi\u00f3w wybranych w marcu.<\/p>\n
Politycy zacz\u0119li przedstawia\u0107 pomys\u0142y, kt\u00f3re mia\u0142yby zapobiec podobnym konfliktom w przysz\u0142o\u015bci. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich chce znacznie g\u0142\u0119bszych zmian ni\u017c samo rozwi\u0105zanie obecnego kryzysu.<\/p>\n
Czym jest wi\u0119c reset konstytucyjny?<\/p>\n
Nie jest to procedura przewidziana w Konstytucji RP.<\/strong><\/b> Pod t\u0105 nazw\u0105 kryj\u0105 si\u0119 polityczne propozycje zmiany zasad funkcjonowania Trybuna\u0142u, w tym zako\u0144czenia kadencji obecnych s\u0119dzi\u00f3w i wyboru nowych.<\/p>\n Nie chodzi o uchwalenie ca\u0142ej konstytucji od pocz\u0105tku. Dyskutowane projekty dotycz\u0105 przede wszystkim przepis\u00f3w reguluj\u0105cych sk\u0142ad TK, d\u0142ugo\u015b\u0107 kadencji, spos\u00f3b wyboru s\u0119dzi\u00f3w i kompetencje organ\u00f3w pa\u0144stwa.<\/p>\n Przeprowadzenie takiej reformy wymaga\u0142oby jednak zmiany ustawy zasadniczej. Bez tego Sejm nie mo\u017ce po prostu zdecydowa\u0107, \u017ce wszyscy s\u0119dziowie trac\u0105 swoje stanowiska.<\/p>\n Obecny konflikt ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142a w wydarzeniach z 2015 roku. Ko\u0144cz\u0105cy kadencj\u0119 Sejm wybra\u0142 w\u00f3wczas pi\u0119ciu s\u0119dzi\u00f3w TK. Trybuna\u0142 uzna\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce wyb\u00f3r trzech z nich mia\u0142 podstaw\u0119 konstytucyjn\u0105, natomiast w przypadku dw\u00f3ch pozosta\u0142ych dosz\u0142o do naruszenia przepis\u00f3ww.<\/p>\n Nowa wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarna, kt\u00f3r\u0105 tworzy\u0142o Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107, zakwestionowa\u0142a wcze\u015bniejsze wybory i przeprowadzi\u0142a w\u0142asn\u0105 procedur\u0119 obsadzania stanowisk. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 sp\u00f3r, kt\u00f3ry przez kolejne lata dotyczy\u0142 nie tylko poszczeg\u00f3lnych s\u0119dzi\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c niezale\u017cno\u015bci Trybuna\u0142u i uznawania jego orzecze\u0144.<\/p>\n Po zmianie rz\u0105du w 2023 roku koalicja Donalda Tuska zapowiedzia\u0142a reform\u0119 s\u0105downictwa konstytucyjnego. Nie uda\u0142o si\u0119 jednak wypracowa\u0107 rozwi\u0105zania akceptowanego przez wszystkie strony.<\/p>\n Kolejny etap konfliktu rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w marcu 2026 roku. Sejm wybra\u0142 sze\u015bcioro nowych s\u0119dzi\u00f3w TK. Karol Nawrocki odebra\u0142 \u015blubowanie od dwojga z nich. Pozosta\u0142a czw\u00f3rka nie zosta\u0142a zaproszona na tak\u0105 uroczysto\u015b\u0107 w Pa\u0142acu Prezydenckim.<\/p>\n 9 kwietnia ca\u0142a sz\u00f3stka uczestniczy\u0142a w ceremonii \u015blubowania zorganizowanej w Sejmie. Status czterech s\u0119dzi\u00f3w, od kt\u00f3rych prezydent nie odebra\u0142 \u015blubowania osobi\u015bcie, sta\u0142 si\u0119 przedmiotem sporu prawnego.<\/p>\n Do kolejnego zaostrzenia sytuacji dosz\u0142o 30 pa\u017adziernika. Poinformowano wtedy o zarz\u0105dzeniu przerwy w czynno\u015bciach s\u0142u\u017cbowych prezesa TK Bogdana \u015awi\u0119czkowskiego i jego zast\u0119pcy Bart\u0142omieja Socha\u0144skiego.<\/p>\n Kierowanie Trybuna\u0142em przej\u0119\u0142a Anna Korwin-Piotrowska, wybrana przez Sejm w marcu. Dotychczasowe kierownictwo nie uzna\u0142o tych decyzji.<\/p>\n Po burzliwych wydarzeniach przed siedzib\u0105 TK politycy zacz\u0119li ponownie dyskutowa\u0107 o gruntownej przebudowie instytucji.<\/p>\n S\u0142awomir Mentzen przedstawi\u0142 konkretny plan przebudowy Trybuna\u0142u Konstytucyjnego. Swoj\u0105 propozycj\u0119 om\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnie\u017c z prezydentem Karolem Nawrockim podczas spotkania w Pa\u0142acu Prezydenckim.<\/p>\n Plan zak\u0142ada zako\u0144czenie kadencji obecnych s\u0119dzi\u00f3w i wyb\u00f3r nowego, 15-osobowego sk\u0142adu. Kandydaci musieliby zdoby\u0107 poparcie co najmniej trzech pi\u0105tych g\u0142osuj\u0105cych pos\u0142\u00f3w.<\/p>\n Mentzen chce te\u017c zmieni\u0107 spos\u00f3b sk\u0142adania \u015blubowania. Nowi s\u0119dziowie mieliby sk\u0142ada\u0107 je przed Sejmem, a nie przed prezydentem.<\/p>\n Polityk proponuje r\u00f3wnie\u017c rozwi\u0105zanie na wypadek, gdyby parlamentarzy\u015bci nie potrafili wybra\u0107 s\u0119dziego w ci\u0105gu 60 dni. W takiej sytuacji Pa\u0144stwowa Komisja Wyborcza mia\u0142aby przeprowadza\u0107 publiczne losowanie spo\u015br\u00f3d kandydat\u00f3w popartych przez co najmniej 46 pos\u0142\u00f3w.<\/p>\n Pierwszy sk\u0142ad nowego TK mia\u0142by otrzyma\u0107 zr\u00f3\u017cnicowane kadencje, ustalone w drodze losowania, trwaj\u0105ce od roku do dziewi\u0119ciu lat. Ka\u017cdy nast\u0119pny s\u0119dzia by\u0142by wybierany na dziewi\u0119\u0107 lat.<\/p>\n Mentzen chce ponadto, aby kompetencj\u0119 do zarz\u0105dzania publikacji orzecze\u0144 powierzono prezesowi TK. Mia\u0142oby to zapobiega\u0107 blokowaniu ich og\u0142aszania przez w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105.<\/p>\n Po rozmowach w Pa\u0142acu Prezydenckim lider Konfederacji przekaza\u0142, \u017ce Karol Nawrocki pozytywnie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do pomys\u0142u.<\/p>\n Za resetem opowiada si\u0119 tak\u017ce Adrian Zandberg. Lider Razem uwa\u017ca, \u017ce odbudowanie autorytetu Trybuna\u0142u wymaga porozumienia ponad podzia\u0142ami.<\/p>\n Po sobotnim spotkaniu z Karolem Nawrockim polityk przedstawi\u0142 propozycj\u0119 zako\u0144czenia kadencji wszystkich obecnych s\u0119dzi\u00f3w i wyboru nowego sk\u0142adu wi\u0119kszo\u015bci\u0105 kwalifikowan\u0105.<\/p>\n Zandberg m\u00f3wi\u0142 o \u201ewi\u0119kszo\u015bci konstytucyjnej\u201d. Podkre\u015bla\u0142, \u017ce \u017cadna partia nie powinna mie\u0107 mo\u017cliwo\u015bci samodzielnego podporz\u0105dkowania sobie TK.<\/p>\n Polityk przekonuje, \u017ce sam wyb\u00f3r nowych s\u0119dzi\u00f3w nie wystarczy, je\u015bli ich status i wydawane orzeczenia nadal b\u0119d\u0105 kwestionowane przez cz\u0119\u015b\u0107 sceny politycznej.<\/p>\n Wed\u0142ug Zandberga nowe zasady powinny zosta\u0107 zapisane w konstytucji. Rozwi\u0105zanie musia\u0142oby uzyska\u0107 poparcie g\u0142\u00f3wnych si\u0142 parlamentarnych.<\/p>\n Lider Razem wskaza\u0142 r\u00f3wnie\u017c alternatyw\u0119 na wypadek braku porozumienia. M\u00f3wi\u0142 o mo\u017cliwo\u015bci rozszerzenia rozproszonej kontroli konstytucyjno\u015bci prawa przez s\u0105dy powszechne.<\/p>\n W takim modelu s\u0105dy samodzielnie ocenia\u0142yby zgodno\u015b\u0107 przepis\u00f3w z konstytucj\u0105 w rozpatrywanych sprawach, zamiast pozostawia\u0107 kontrol\u0119 przede wszystkim jednemu wyspecjalizowanemu Trybuna\u0142owi.<\/p>\n By\u0142aby to jednak znacznie szersza zmiana w sposobie funkcjonowania polskiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n W dyskusj\u0119 w\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 tak\u017ce Polskie Stronnictwo Ludowe. Wiceprezeska ugrupowania Urszula Pas\u0142awska przekaza\u0142a w poniedzia\u0142ek, 2 listopada, \u017ce ludowcy popieraj\u0105 pomys\u0142 wybrania nowego sk\u0142adu TK wi\u0119kszo\u015bci\u0105 trzech pi\u0105tych g\u0142os\u00f3w.<\/p>\n W planie przedstawianym przez PSL obecni s\u0119dziowie mieliby zako\u0144czy\u0107 kadencje, zachowuj\u0105c przys\u0142uguj\u0105ce im uprawnienia.<\/p>\n Pas\u0142awska ostrzeg\u0142a r\u00f3wnie\u017c, \u017ce je\u015bli kompromis oka\u017ce si\u0119 niemo\u017cliwy, nale\u017ca\u0142oby rozwa\u017cy\u0107 jeszcze dalej id\u0105ce rozwi\u0105zanie.<\/p>\n Taki scenariusz wymaga\u0142by jednak osobnej, bardzo powa\u017cnej przebudowy ustrojowej. Obecna konstytucja przyznaje bowiem TK w\u0142asne kompetencje i okre\u015bla jego miejsce w systemie organ\u00f3w pa\u0144stwa.<\/p>\n Nie wszyscy politycy uwa\u017caj\u0105, \u017ce rozwi\u0105zanie kryzysu wymaga wymiany ca\u0142ego sk\u0142adu Trybuna\u0142u.<\/p>\n Donald Tusk w poniedzia\u0142ek przedstawi\u0142 w\u0142asn\u0105 propozycj\u0119. Premier przekonuje, \u017ce wystarczy umo\u017cliwi\u0107 wykonywanie obowi\u0105zk\u00f3w s\u0119dziom wybranym przez Sejm.<\/p>\n Stanowisko premiera pokazuje podstawow\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy propozycjami polityk\u00f3w.<\/p>\n Zwolennicy resetu chc\u0105 zmieni\u0107 zasady funkcjonowania TK i obsadzi\u0107 go od nowa. Tusk opowiada si\u0119 za rozwi\u0105zaniem obecnego konfliktu w ramach obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w.<\/p>\n Pozostaje te\u017c stanowisko PiS, kt\u00f3rego przedstawiciele kwestionuj\u0105 dzia\u0142ania prowadz\u0105ce do odsuni\u0119cia Bogdana \u015awi\u0119czkowskiego od czynno\u015bci prezesa TK.<\/p>\n Tutaj zaczynaj\u0105 si\u0119 najwi\u0119ksze problemy prawne. Artyku\u0142 194 Konstytucji RP stanowi, \u017ce Trybuna\u0142 sk\u0142ada si\u0119 z 15 s\u0119dzi\u00f3w wybieranych indywidualnie przez Sejm na dziewi\u0119cioletnie kadencje. Ponowny wyb\u00f3r tej samej osoby jest niedopuszczalny.<\/p>\n Kadencja stanowi jedn\u0105 z gwarancji niezale\u017cno\u015bci s\u0119dzi\u00f3w. Parlament nie mo\u017ce dowolnie jej skraca\u0107 tylko dlatego, \u017ce zmieni\u0142 si\u0119 uk\u0142ad polityczny.<\/p>\n Przeprowadzenie pe\u0142nego resetu wymaga\u0142oby wi\u0119c zmiany przepis\u00f3w konstytucyjnych i przygotowania zasad zako\u0144czenia obecnych kadencji.<\/p>\n Nawet wtedy pozosta\u0142yby trudne pytania prawne. Czy skr\u00f3cenie prawid\u0142owo rozpocz\u0119tych kadencji da si\u0119 pogodzi\u0107 z niezawis\u0142o\u015bci\u0105 s\u0119dzi\u00f3w? Jak potraktowa\u0107 osoby, kt\u00f3rych wyb\u00f3r jest kwestionowany? Co zrobi\u0107 z post\u0119powaniami rozpocz\u0119tymi przed dotychczasowym Trybuna\u0142em?<\/p>\n Przyj\u0119cie nowego modelu wyboru s\u0119dzi\u00f3w nie rozstrzygn\u0119\u0142oby automatycznie \u017cadnej z tych kwestii.<\/p>\n Samo porozumienie kilku polityk\u00f3w nie wystarczy. Do zmiany Konstytucji RP potrzebna jest wi\u0119kszo\u015b\u0107 dw\u00f3ch trzecich g\u0142os\u00f3w w Sejmie, przy obecno\u015bci co najmniej po\u0142owy ustawowej liczby pos\u0142\u00f3w.<\/p>\n Przy udziale wszystkich 460 pos\u0142\u00f3w pr\u00f3g wynosi 307 g\u0142os\u00f3w.<\/p>\n Senat musi przyj\u0105\u0107 zmian\u0119 bezwzgl\u0119dn\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c przy wymaganym kworum.<\/p>\n Projekt nowelizacji konstytucji mo\u017ce zg\u0142osi\u0107 prezydent, Senat albo grupa co najmniej 92 pos\u0142\u00f3w. Pierwsze czytanie mo\u017ce odby\u0107 si\u0119 najwcze\u015bniej 30 dni po wniesieniu dokumentu.<\/p>\n Warto przy tym odr\u00f3\u017cni\u0107 dwie liczby, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w debacie: <\/p>\n Przy obecno\u015bci wszystkich pos\u0142\u00f3w pierwsza wi\u0119kszo\u015b\u0107 wynosi 276 g\u0142os\u00f3w, druga 307. Bez poparcia znacz\u0105cej cz\u0119\u015bci polityk\u00f3w r\u00f3\u017cnych ugrupowa\u0144 reforma nie zostanie uchwalona.<\/p>\nDlaczego Trybuna\u0142 Konstytucyjny znalaz\u0142 si\u0119 w kryzysie?<\/h2>\n
Mentzen chce wyzerowa\u0107 Trybuna\u0142. Oto jego plan<\/h2>\n
Zandberg te\u017c chce resetu. PSL przedstawia w\u0142asny scenariusz<\/h2>\n
PSL r\u00f3wnie\u017c chce resetu. Pad\u0142a propozycja likwidacji TK<\/h2>\n
Tusk nie chce zmiany konstytucji? Premier wskazuje inne wyj\u015bcie<\/h2>\n
Czy mo\u017cna po prostu odwo\u0142a\u0107 wszystkich s\u0119dzi\u00f3w TK?<\/h2>\n
Ile g\u0142os\u00f3w potrzeba do zmiany konstytucji?<\/h2>\n
\n
A co z wyrokami TK? Czy reset uniewa\u017cni\u0142by wcze\u015bniejsze decyzje?<\/h2>\n