{"id":68679,"date":"2026-11-06T18:37:28","date_gmt":"2026-11-06T18:37:28","guid":{"rendered":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/11\/06\/kodel-senoves-anatolijoje-pragrezdavo-urnas-su-mirusiuju-pelenais-nauja-archeologu-analize\/"},"modified":"2026-11-06T18:37:28","modified_gmt":"2026-11-06T18:37:28","slug":"kodel-senoves-anatolijoje-pragrezdavo-urnas-su-mirusiuju-pelenais-nauja-archeologu-analize","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/2026\/11\/06\/kodel-senoves-anatolijoje-pragrezdavo-urnas-su-mirusiuju-pelenais-nauja-archeologu-analize\/","title":{"rendered":"Kod\u0117l senov\u0117s Anatolijoje pragr\u0119\u017edavo urnas su mirusi\u0173j\u0173 pelenais: nauja archeolog\u0173 analiz\u0117"},"content":{"rendered":"
\n

Zdaniem uczonych mog\u0142y one mie\u0107 zwi\u0105zek z wierzeniami w \u017cycie pozagrobowe, umo\u017cliwia\u0107 przekazywanie zmar\u0142ym jedzenia i napoj\u00f3w albo symbolizowa\u0107 drog\u0119, kt\u00f3r\u0105 dusza opuszcza\u0142a \u015bwiat \u017cywych. Najnowsza analiza archeologiczna sugeruje, \u017ce za pozornie podobnymi artefaktami najwyra\u017aniej kry\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne rytua\u0142y.<\/a><\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Czytaj te\u017c:<\/strong>Europa Wschodnia jak kolebka ludzko\u015bci. Wykopaliska ods\u0142oni\u0142y artefakty sprzed 450 tysi\u0119cy lat\u00a0<\/a><\/p>\n

Tajemnicze naczynia wyst\u0119puj\u0105 na stanowiskach archeologicznych rozsianych po ca\u0142ej Anatolii. Niekt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y do przechowywania proch\u00f3w po kremacji, inne znajdowa\u0142y si\u0119 w grobach, w kt\u00f3rych zmar\u0142ych pochowano w ca\u0142o\u015bci. Otwory wykonywano w r\u00f3\u017cnych miejscach: na dnie, bokach lub w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci ceramicznych pojemnik\u00f3w. Pr\u00f3by wyja\u015bnienia ich znaczenia podj\u0119\u0142a si\u0119 badaczka Ay\u015feg\u00fcl Erden G\u00fcney, kt\u00f3ra zestawi\u0142a odkrycia archeologiczne z Anatolii i s\u0105siednich region\u00f3w z tekstami opisuj\u0105cymi dawne wyobra\u017cenia o \u015bmierci oraz \u015bwiecie pozagrobowym.<\/p>\n

Jedne z najstarszych przyk\u0142ad\u00f3w pochodz\u0105 z Gedikli-Karah\u00f6y\u00fck: tamtejsze naczynia z otworami si\u0119gaj\u0105 bowiem wczesnej epoki br\u0105zu. Zdaniem ekspert\u00f3w dziedzinie nie by\u0142y to specjalnie przygotowane urny. Do poch\u00f3wk\u00f3w wykorzystywano zwyk\u0142e przedmioty codziennego u\u017cytku, niekiedy ju\u017c wcze\u015bniej uszkodzone. Podobne znaleziska mia\u0142y miejsce w pobli\u017cu dawnej stolicy Hetyt\u00f3w, Hattusy. Praktyka, o kt\u00f3rej m\u00f3wimy, wyst\u0119powa\u0142a r\u00f3wnie\u017c w Troi, Alaca H\u00f6y\u00fck i K\u00fcltepe. Oznacza to, \u017ce nie dotyczy\u0142a wy\u0142\u0105cznie jednego regionu ani konkretnego rodzaju ceramiki.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Archeolodzy odnotowali pewne r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy poch\u00f3wkami. W przypadku grob\u00f3w szkieletowych otwory mog\u0142y pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 praktyczn\u0105 lub symboliczn\u0105, natomiast w naczyniach zawieraj\u0105cych prochy mog\u0142y odnosi\u0107 si\u0119 do zupe\u0142nie innego rozumienia los\u00f3w duszy. Jedna z hipotez wi\u0105\u017ce otwory z przekonaniem, i\u017c \u015bmier\u0107 nie oznacza\u0142a ca\u0142kowitego zerwania wi\u0119zi mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a jego rodzin\u0105. Mieszka\u0144cy staro\u017cytnej Mezopotamii wierzyli, \u017ce duchy zmar\u0142ych nadal potrzebuj\u0105 po\u017cywienia i napoj\u00f3w. Ich bliscy mieli obowi\u0105zek dostarcza\u0107 im odpowiednie ofiary.<\/p>\n

W sumeryjskich i akadyjskich wyobra\u017ceniach za\u015bwiaty by\u0142y ponurym, ciemnym miejscem, w kt\u00f3rym zmarli nie mogli samodzielnie zaspokoi\u0107 podstawowych potrzeb. Zaniedbane duchy mog\u0142y powraca\u0107 i niepokoi\u0107 \u017cyj\u0105cych. Istniej\u0105 nawet materialne dowody takich praktyk. W mezopotamskich miastach, mi\u0119dzy innymi Ur i Tell Agrab, spoczywa\u0142y ceramiczne przewody s\u0142u\u017c\u0105ce do dostarczania p\u0142ynnych ofiar w pobli\u017ce grob\u00f3w. Dokumenty z Mari wspominaj\u0105 o mleku, piwie i wodzie przekazywanych zmar\u0142ym za pomoc\u0105 specjalnych instalacji. Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce otwory w naczyniach zwi\u0105zanych z poch\u00f3wkami szkieletowymi mog\u0142y pe\u0142ni\u0107 podobn\u0105 funkcj\u0119. Umo\u017cliwia\u0142yby symboliczne lub rzeczywiste przekazywanie ofiar do miejsca spoczynku zmar\u0142ego.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

Czytaj te\u017c:<\/strong>Ruiny miasta Rusokastro zawieraj\u0105 budynek pokryty nietypow\u0105 substancj\u0105. To kluczowa wskaz\u00f3wka dotycz\u0105ca jego przeznaczenia<\/a><\/p>\n

Inaczej mog\u0142o wygl\u0105da\u0107 znaczenie otwor\u00f3w w urnach zawieraj\u0105cych prochy. Przyk\u0142ady? Chocia\u017cby z kr\u00f3lestwa Urartu, kt\u00f3re rozwija\u0142o si\u0119 we wschodniej Anatolii w pierwszym tysi\u0105cleciu p.n.e. W Ayanis, Van-Alt\u0131ntepe i Dilkaya znajdowa\u0142y si\u0119 naczynia kremacyjne z jednym lub kilkoma celowo wykonanymi otworami. Wed\u0142ug Erden G\u00fcney mog\u0142y one symbolizowa\u0107 drog\u0119, kt\u00f3r\u0105 dusza opuszcza\u0142a urn\u0119, rozpoczynaj\u0105c podr\u00f3\u017c do za\u015bwiat\u00f3w. Interpretacja ta nawi\u0105zuje do staro\u017cytnych wyobra\u017ce\u0144 o dzia\u0142aniu ognia. W jednym z mezopotamskich tekst\u00f3w zwi\u0105zanych z opowie\u015bci\u0105 o Gilgameszu i Enkidu pojawia si\u0119 sugestia, jakoby duch cz\u0142owieka spalonego w ogniu nie trafia\u0142 do podziemnego \u015bwiata, lecz unosi\u0142 si\u0119 ku niebu wraz z dymem.<\/p>\n

<\/ins><\/div>\n

W kulturze Hetyt\u00f3w kremacja mia\u0142a z kolei inne znaczenie. W przypadku w\u0142adc\u00f3w ogie\u0144 stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 rytua\u0142u przemiany i oczyszczenia, a zmarli kr\u00f3lowie i kr\u00f3lowe byli tzw. lud\u017ami, kt\u00f3rzy stali si\u0119 bogami.<\/em> Podobne praktyki znano r\u00f3wnie\u017c poza Anatoli\u0105. Przek\u0142ute naczynia mo\u017cna obecnie znale\u017a\u0107 na stanowiskach zwi\u0105zanych ze staro\u017cytnym Egiptem oraz spo\u0142eczno\u015bciami epoki br\u0105zu w Europie \u015arodkowej. W archeologii niemieckoj\u0119zycznej okre\u015bla si\u0119 je czasem mianem Seelenloch<\/em>, czyli otwor\u00f3w duszy. Nie oznacza to jednak, \u017ce wszystkie takie artefakty mia\u0142y wsp\u00f3lne pochodzenie lub identyczne przeznaczenie. Wygl\u0105da jednak na to, \u017ce dla dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Anatolii granica mi\u0119dzy \u015bwiatem \u017cywych i umar\u0142ych by\u0107 mo\u017ce nie by\u0142a tak wyra\u017ana, jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong>Arkeoloji Dergisi<\/a><\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Senov\u0117s Anatolijoje rastose urnose su pelenais ir kap\u0173 induose aptiktos skyl\u0117s gal\u0117jo reik\u0161ti skirtingus ritualus ir tik\u0117jim\u0105 anapusiniu pasauliu.<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":68680,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[20449,850,20450,38072,4581,15873,35359],"miestas":[],"class_list":["post-68679","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mokslas","tag-anatolija","tag-archeologija","tag-hetitai","tag-kremacija","tag-laidojimo-ritualai","tag-mesopotamija","tag-urartu"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68679","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=68679"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/68679\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/68680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=68679"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=68679"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=68679"},{"taxonomy":"miestas","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/miestas?post=68679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}