Stan zapalny najcz\u0119\u015bciej kojarzy si\u0119 z czym\u015b niepo\u017c\u0105danym. Tymczasem jest naturaln\u0105 reakcj\u0105 obronn\u0105 organizmu, kt\u00f3ra pomaga zwalcza\u0107 infekcje<\/b>, usuwa\u0107 uszkodzone kom\u00f3rki i naprawia\u0107 tkanki. Kiedy dochodzi do zranienia lub zaka\u017cenia, uk\u0142ad odporno\u015bciowy wysy\u0142a w zagro\u017cone miejsce specjalne kom\u00f3rki, kt\u00f3rych zadaniem jest zwalczenie niebezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy reakcja jest zbyt silna lub utrzymuje si\u0119 zbyt d\u0142ugo. Kom\u00f3rki odporno\u015bciowe mog\u0105 w\u00f3wczas uszkadza\u0107 nie tylko drobnoustroje, ale r\u00f3wnie\u017c zdrowe tkanki<\/b>. Przewlek\u0142y stan zapalny odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w rozwoju wielu chor\u00f3b, w tym nieswoistych chor\u00f3b zapalnych jelit czy astmy.<\/p>\n
Naukowcy od lat pr\u00f3buj\u0105 ustali\u0107, w jaki spos\u00f3b organizm kontroluje ten proces. Najnowsze badania zespo\u0142u z Memorial Sloan Kettering Cancer Center przynios\u0142y zaskakuj\u0105c\u0105 odpowied\u017a. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce\u00a0jeden z mechanizm\u00f3w odpowiedzialnych za uruchamianie stanu zapalnego jednocze\u015bnie pomaga chroni\u0107 organizm przed jego szkodliwymi skutkami<\/b>.<\/p>\n
Historia odkrycia si\u0119ga 1992 roku<\/b>. Wtedy naukowcy z Uniwersytetu McGilla w Kanadzie badali substancj\u0119 o nazwie 5-oxoETE. To naturalnie wyst\u0119puj\u0105ca w organizmie cz\u0105steczka, kt\u00f3ra dzia\u0142a jak sygna\u0142 alarmowy<\/b>.<\/p>\n
Kiedy dochodzi do uszkodzenia tkanek lub zaka\u017cenia, 5-oxoETE pomaga przyci\u0105gn\u0105\u0107 kom\u00f3rki odporno\u015bciowe w miejsce zagro\u017cenia<\/b>. Mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 j\u0105 do alarmu, kt\u00f3ry wzywa s\u0142u\u017cby ratunkowe na miejsce wypadku.<\/p>\n
Badacze wiedzieli, \u017ce w powstawaniu i rozk\u0142adaniu tej substancji uczestniczy specjalny enzym, czyli bia\u0142ko przyspieszaj\u0105ce reakcje chemiczne<\/b>. Nie potrafili jednak ustali\u0107, kt\u00f3ry gen odpowiada za jego produkcj\u0119.<\/p>\n
Rozwi\u0105zanie zagadki znaleziono dopiero po ponad trzech dekadach. Zesp\u00f3\u0142 kierowany przez naukowc\u00f3w z Memorial Sloan Kettering Cancer Center ustali\u0142, \u017ce poszukiwany enzym powstaje dzi\u0119ki genowi DHRS7. Odkrycie pozwoli\u0142o badaczom dok\u0142adniej prze\u015bledzi\u0107 dzia\u0142anie 5-oxoETE i sprawdzi\u0107, co dzieje si\u0119 w organizmie, gdy ten mechanizm przestaje prawid\u0142owo funkcjonowa\u0107.<\/p>\n
W badaniach wykorzystano ludzkie kom\u00f3rki hodowane w laboratorium oraz danio pr\u0119gowane,<\/b> czyli niewielkie ryby cz\u0119sto stosowane w eksperymentach naukowych.<\/p>\n
Wyb\u00f3r tych zwierz\u0105t nie by\u0142 przypadkowy<\/b>. Chocia\u017c do bada\u0144 medycznych najcz\u0119\u015bciej wykorzystuje si\u0119 myszy, w tym przypadku nie by\u0142y one odpowiednim modelem. Nie maj\u0105 bowiem znanego odpowiednika receptora, kt\u00f3ry u ludzi odbiera sygna\u0142 wysy\u0142any przez 5-oxoETE.\u00a0U danio pr\u0119gowanych odpowiedni mechanizm zachowa\u0142 si\u0119, dzi\u0119ki czemu naukowcy mogli obserwowa\u0107 jego dzia\u0142anie<\/b>.<\/p>\n
Podczas eksperyment\u00f3w badacze wy\u0142\u0105czyli u ryb gen odpowiedzialny za odbieranie sygna\u0142u 5-oxoETE. Spodziewali si\u0119, \u017ce skoro substancja uczestniczy w wywo\u0142ywaniu stanu zapalnego, zablokowanie jej dzia\u0142ania powinno ograniczy\u0107 reakcj\u0119 odporno\u015bciow\u0105.<\/p>\n
Wyniki okaza\u0142y si\u0119 dok\u0142adnie odwrotne. U ryb rozwin\u0105\u0142 si\u0119 stan zapalny jelit, mimo \u017ce nie dosz\u0142o do zaka\u017cenia<\/b>. Podobny efekt zaobserwowano po zak\u0142\u00f3ceniu dzia\u0142ania genu DHRS7. Pocz\u0105tkowo naukowcy nie potrafili wyja\u015bni\u0107, dlaczego wy\u0142\u0105czenie mechanizmu zwi\u0105zanego ze stanem zapalnym prowadzi do jego nasilenia.<\/p>\n
Dalsze eksperymenty pozwoli\u0142y jednak odkry\u0107, \u017ce 5-oxoETE pe\u0142ni w organizmie dwie wa\u017cne funkcje.<\/p>\n
Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce\u00a05-oxoETE nie tylko pomaga uruchomi\u0107 reakcj\u0119 odporno\u015bciow\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119ksza odporno\u015b\u0107 zdrowych kom\u00f3rek na uszkodzenia<\/b>. Aby zrozumie\u0107 znaczenie tego odkrycia, trzeba przyjrze\u0107 si\u0119 sposobowi, w jaki organizm walczy z drobnoustrojami.<\/p>\n
Kom\u00f3rki odporno\u015bciowe wykorzystuj\u0105 mi\u0119dzy innymi reaktywne formy tlenu, czyli silnie dzia\u0142aj\u0105ce cz\u0105steczki chemiczne, kt\u00f3re pomagaj\u0105 niszczy\u0107 bakterie<\/b>. Ich nadmiar mo\u017ce jednak uszkadza\u0107 tak\u017ce w\u0142asne kom\u00f3rki organizmu. Zjawisko to nazywa si\u0119 stresem oksydacyjnym.<\/p>\n
Badacze odkryli, \u017ce\u00a05-oxoETE uruchamia mechanizm, kt\u00f3ry pomaga kom\u00f3rkom lepiej znosi\u0107 takie zagro\u017cenie<\/b>. Pobudza wytwarzanie enzym\u00f3w z rodziny NUDIX, kt\u00f3re usuwaj\u0105 uszkodzone sk\u0142adniki potrzebne do budowy DNA i RNA, zanim zostan\u0105 wykorzystane przez kom\u00f3rk\u0119 i spowoduj\u0105 dalsze problemy.<\/p>\n
W ten spos\u00f3b organizm mo\u017ce jednocze\u015bnie zwalcza\u0107 drobnoustroje i ogranicza\u0107 szkody powstaj\u0105ce podczas reakcji obronnej<\/b>.<\/p>\n
Gdy naukowcy zablokowali ten mechanizm u ryb, kom\u00f3rki wy\u015bcie\u0142aj\u0105ce jelita sta\u0142y si\u0119 bardziej podatne na uszkodzenia powodowane przez substancje zwi\u0105zane z obecno\u015bci\u0105 naturalnych bakterii jelitowych<\/b>. W konsekwencji dochodzi\u0142o do obumierania kom\u00f3rek, os\u0142abienia bariery jelitowej i rozwoju stanu zapalnego.<\/p>\n
Co istotne, podobne\u00a0dzia\u0142anie ochronne zaobserwowano r\u00f3wnie\u017c w eksperymentach na ludzkich kom\u00f3rkach jelitowych<\/b>.<\/p>\n
Wyniki badania, opublikowanego 7 pa\u017adziernika 2026 roku w czasopi\u015bmie “Nature”, otwieraj\u0105 nowe mo\u017cliwo\u015bci bada\u0144 nad chorobami, w kt\u00f3rych stan zapalny prowadzi do uszkodzenia zdrowych tkanek<\/b>.<\/p>\n
Jednym z potencjalnych kierunk\u00f3w s\u0105 nieswoiste choroby zapalne jelit, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 choroba Le\u015bniowskiego-Crohna i wrzodziej\u0105ce zapalenie jelita grubego<\/b>. Schorzenia te wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z nieprawid\u0142ow\u0105 reakcj\u0105 uk\u0142adu odporno\u015bciowego i przewlek\u0142ym zapaleniem przewodu pokarmowego.<\/p>\n
Naukowcy przypuszczaj\u0105, \u017ce lepsze poznanie dzia\u0142ania 5-oxoETE mog\u0142oby w przysz\u0142o\u015bci pom\u00f3c w opracowaniu terapii wzmacniaj\u0105cych naturaln\u0105 ochron\u0119 kom\u00f3rek jelitowych.<\/p>\n
Odkrycie mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3wnie\u017c znaczenie w badaniach nad astm\u0105<\/b>, poniewa\u017c drogi oddechowe, podobnie jak jelita, s\u0105 wy\u015bcielone kom\u00f3rkami tworz\u0105cymi barier\u0119 ochronn\u0105 przed czynnikami zewn\u0119trznymi.<\/p>\n
Badacze zwracaj\u0105 tak\u017ce uwag\u0119 na\u00a0mo\u017cliwe zastosowania w onkologii<\/b>. Niekt\u00f3re nowotwory wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z zaburzeniami dzia\u0142ania odkrytego mechanizmu. Naukowcy rozwa\u017caj\u0105, czy jego odpowiednie pobudzanie mog\u0142oby w przysz\u0142o\u015bci zwi\u0119ksza\u0107 odporno\u015b\u0107 zdrowych tkanek na uszkodzenia wyst\u0119puj\u0105ce podczas chemioterapii lub radioterapii.<\/p>\n
Cho\u0107 wyniki s\u0105 obiecuj\u0105ce, naukowcy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce do opracowania nowych metod leczenia wci\u0105\u017c daleka droga<\/b>. Dotychczasowe eksperymenty przeprowadzono na rybach oraz ludzkich kom\u00f3rkach w warunkach laboratoryjnych. Nie wykazano jeszcze, \u017ce pobudzanie tego mechanizmu pozwala skutecznie leczy\u0107 choroby zapalne u ludzi<\/b>.<\/p>\n
Co wi\u0119cej, 5-oxoETE uczestniczy zar\u00f3wno w wywo\u0142ywaniu stanu zapalnego, jak i ochronie kom\u00f3rek<\/b>. Oznacza to, \u017ce ingerowanie w jej dzia\u0142anie wymaga szczeg\u00f3lnej ostro\u017cno\u015bci. Zablokowanie jednego procesu mo\u017ce bowiem nieoczekiwanie zak\u0142\u00f3ci\u0107 drugi.<\/p>\n
Najwa\u017cniejszym odkryciem jest wi\u0119c nie gotowy spos\u00f3b leczenia, lecz poznanie mechanizmu, kt\u00f3ry przez lata pozostawa\u0142 zagadk\u0105<\/b>. Badania pokazuj\u0105, \u017ce organizm nie tylko uruchamia reakcj\u0119 obronn\u0105 przeciwko zagro\u017ceniu, ale jednocze\u015bnie pr\u00f3buje chroni\u0107 w\u0142asne kom\u00f3rki przed jej skutkami.<\/p>\n
Lepsze zrozumienie tej zale\u017cno\u015bci mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci pom\u00f3c naukowcom opracowywa\u0107 terapie, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 szkodliwe dzia\u0142anie stanu zapalnego, nie os\u0142abiaj\u0105c przy tym naturalnej odporno\u015bci organizmu.<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/i><\/p>\n
Nature, 7 pa\u017adziernika 2026: 5-oxoETE links redox control of epithelial damage detection and resilience<\/p>\n
Memorial Sloan Kettering Cancer Center, 7 pa\u017adziernika 2026: Of Mice and Zebrafish: How MSK Scientists Solved a Decades-Old Mystery<\/p>\n
Medycyna Praktyczna: Lawinowo ro\u015bnie liczba dzieci z chorobami jelit<\/p>\n
Narodowe Centrum Edukacji \u017bywieniowej (PZH): Dieta przeciwzapalna<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tyrimas atskleid\u0117, kad molekul\u0117 5-oxoETE ne tik su\u017eadina u\u017edegim\u0105, bet ir padeda apsaugoti audinius nuo jo \u017ealos \u2013 ypa\u010d \u017earnyne.<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[6802,55803,5869,20528,55802,3240,18030],"miestas":[],"class_list":["post-70296","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sveikata","tag-astma","tag-dhrs7-genas","tag-imunine-sistema","tag-oksidacinis-stresas","tag-oxoete","tag-uzdegimas","tag-uzdegimines-zarnyno-ligos"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70296","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70296"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70296\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70296"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70296"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70296"},{"taxonomy":"miestas","embeddable":true,"href":"https:\/\/cp.snarskis.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/miestas?post=70296"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}