O tym, że sen jest niezbędny dla zdrowia, wiadomo od dawna. Podczas nocnego odpoczynku organizm się regeneruje, a mózg przetwarza informacje zgromadzone w ciągu dnia. Odpowiednia ilość snu wspiera także odporność, metabolizm i pracę układu krążenia. Czy może jednak wpływać na to, jak szybko się starzejemy?
Odpowiedzi na to pytanie poszukiwali naukowcy z Uniwersytetu Columbia w Stanach Zjednoczonych. W badaniu opublikowanym w maju 2026 roku na łamach czasopisma “Nature” wykorzystali dane zgromadzone w brytyjskiej bazie UK Biobank. Analiza objęła informacje pochodzące od około pół miliona uczestników.
Badacze przyjrzeli się 23 biologicznym zegarom starzenia, które pozwalają ocenić kondycję poszczególnych narządów i tkanek. Uwzględnili 17 układów i struktur organizmu, w tym mózg, serce, płuca oraz elementy układu odpornościowego.
Najkorzystniejsze wyniki obserwowano u osób, które deklarowały od 6,4 do 7,8 godziny snu na dobę. Dokładna wartość różniła się jednak w zależności od analizowanego narządu i płci uczestników. Nie oznacza to więc, że istnieje jedna idealna liczba godzin dla każdego człowieka.
Wyniki ujawniły interesującą zależność. Zarówno osoby śpiące mniej niż sześć godzin, jak i te przesypiające ponad osiem godzin na dobę częściej wykazywały oznaki przyspieszonego starzenia biologicznego.
Naukowcy zaobserwowali zależność przypominającą literę U. Oznacza to, że najmniej korzystne wyniki pojawiały się na obu krańcach skali, a najlepsze w jej środkowej części.
Dlaczego tak się dzieje? Przewlekły niedobór snu może zaburzać gospodarkę hormonalną, nasilać reakcje stresowe i utrudniać regenerację. Wpływa również na sposób, w jaki organizm reguluje poziom cukru we krwi oraz ciśnienie tętnicze.
Dłuższy sen jest bardziej złożoną kwestią. Nie musi sam w sobie szkodzić zdrowiu. Może natomiast towarzyszyć przewlekłym chorobom, zaburzeniom psychicznym lub problemom z jakością nocnego odpoczynku.
Autorzy badania podkreślają, że zaobserwowana zależność nie dowodzi, iż długość snu bezpośrednio przyspiesza lub spowalnia starzenie. Może być również ważnym sygnałem informującym o ogólnej kondycji organizmu.
Starzenie biologiczne nie zawsze odpowiada wiekowi zapisanemu w metryce. Dwie osoby urodzone tego samego dnia mogą mieć zupełnie inną kondycję organizmu. Wpływają na to między innymi geny, dieta, aktywność fizyczna i codzienne nawyki.
Badacze z Uniwersytetu Columbia wykazali, że długość snu wiąże się nie tylko ze wskaźnikami starzenia, ale także z występowaniem wielu chorób.
Osoby śpiące mniej niż sześć godzin częściej zmagały się z depresją, zaburzeniami lękowymi i otyłością. Zaobserwowano również związki z cukrzycą typu 2, nadciśnieniem, chorobą niedokrwienną serca oraz zaburzeniami rytmu serca.
Co ciekawe, zarówno krótki, jak i długi sen powiązano z większym ryzykiem chorób układu oddechowego i pokarmowego. Wśród nich znalazły się astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc, zapalenie żołądka oraz refluks żołądkowo-przełykowy.
Wyniki sugerują więc, że sen może być ważnym wskaźnikiem zdrowia całego organizmu. Nie należy jednak traktować go jako jedynego czynnika decydującego o rozwoju chorób.
Choć wyniki badania wskazują na zakres od 6,4 do 7,8 godziny, nie oznacza to, że powinniśmy ograniczać sen do siedmiu godzin.
Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) zalecają dorosłym w wieku od 18 do 60 lat co najmniej siedem godzin snu na dobę. Z kolei polskie materiały edukacyjne dotyczące zdrowia wskazują, że dla większości dorosłych odpowiedni zakres wynosi od siedmiu do dziewięciu godzin.
Zapotrzebowanie zależy między innymi od wieku, stanu zdrowia i indywidualnych potrzeb. Istotne jest także to, jak czujemy się po przebudzeniu i czy w ciągu dnia odczuwamy nadmierną senność.
Samo spędzenie ośmiu godzin w łóżku nie gwarantuje pełnej regeneracji. Jeśli sen jest płytki, przerywany lub towarzyszą mu problemy z oddychaniem, organizm może nie odpoczywać prawidłowo.
Dlatego eksperci zwracają uwagę nie tylko na długość, ale również na jakość i regularność nocnego wypoczynku.
Nie trzeba od razu wprowadzać rewolucji w codziennym harmonogramie. Warto zacząć od prostych nawyków, które pomagają ustabilizować rytm dobowy.
Jednym z najważniejszych jest zasypianie i budzenie się o podobnych porach, również w weekendy. Znaczenie mają także warunki w sypialni. Pomieszczenie powinno być ciche, zaciemnione i niezbyt ciepłe.
Przed snem dobrze jest ograniczyć korzystanie z telefonu, komputera i telewizora. Warto też unikać późnego picia kawy, alkoholu oraz spożywania obfitych posiłków. Regularna aktywność fizyczna może dodatkowo poprawiać jakość odpoczynku.
Jeśli mimo odpowiedniej liczby przespanych godzin nadal odczuwamy zmęczenie, warto poszukać przyczyny. Szczególnie niepokojące są głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu i nasilona senność w ciągu dnia. Takie objawy należy skonsultować z lekarzem.
Źródła:
https://www.nature.com/articles/s41586-026-10524-5
https://www.cdc.gov/sleep/about/
https://www.nature.com/articles/d41586-026-01564-y
https://www.cuimc.columbia.edu/news/too-little-sleep-and-too-much-associated-faster-aging
https://pacjent.gov.pl/jak-dbac-o-dobry-sen
Leave a Reply